### కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు: పనితీరు భారం, ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు, ఉపశమన మార్గాలు

### కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు: పనితీరు భారం, ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు, ఉపశమన మార్గాలు

Kaleshwaram Project — Performance, Burden and Relief Factors

తెలంగాణలోని కాళేశ్వరం లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టు గోదావరి జలాలను ఎత్తిపోసి సాగునీరు, తాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాలకు వినియోగించాలనే లక్ష్యంతో చేపట్టిన భారీ నీటిపారుదల వ్యవస్థ. అయితే, ఈ ప్రాజెక్టును అంచనా వేయాలంటే నిర్మాణ వ్యయాన్ని మాత్రమే కాకుండా, నీటి సరఫరా పనితీరు, విద్యుత్ వినియోగం, అప్పుల భారం, బ్యారేజీల భద్రత, రైతులకు అందిన వాస్తవ ప్రయోజనాలు, భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వంపై పడే నిర్వహణ వ్యయాలను కూడా సమగ్రంగా పరిశీలించాలి.

భారత కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) 2024లో సమర్పించిన పనితీరు ఆడిట్ ఈ అంశాలపై కీలకమైన ఆర్థిక, సాంకేతిక ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది.

### 1\. ప్రాజెక్టుపై ప్రధాన పనితీరు భారం (Performance Burden)

### 1.1 భారీ మూలధన వ్యయం

CAG నివేదికలో, ప్రాజెక్టు మొత్తం వ్యయం అప్పటి అంచనాల ప్రకారం సుమారు ₹1,47,427 కోట్లకు చేరవచ్చని పేర్కొంది. ఇది నివేదికలోని అంచనా మాత్రమే; ప్రస్తుత తుది వ్యయం అని భావించకూడదు.

* భారం: అప్పులు, వడ్డీలు, నిర్మాణ వ్యయాలు, నిర్వహణ బాధ్యతలు రాష్ట్ర ఆర్థిక వనరులపై ఒత్తిడి కలిగిస్తాయి.

* ప్రభావం: ఇతర సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్యం, విద్యుత్ రంగాలకు అందుబాటులో ఉండే నిధులపై ప్రభావం పడవచ్చు.

* పరిష్కార దిశ: ఇప్పటికే చేసిన పెట్టుబడిని వృథా కాకుండా వినియోగిస్తూ, మిగిలిన పెట్టుబడుల నుంచి ఎంత ప్రయోజనం వస్తుందో స్వతంత్రంగా అంచనా వేయాలి.

### 1.2 విద్యుత్ వినియోగం — అతిపెద్ద పునరావృత భారం

కాళేశ్వరం ఒక లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టు. అంటే నీటిని ఎత్తైన ప్రాంతాలకు తరలించడానికి భారీ పంపులు, మోటార్లు నిరంతరం పనిచేయాలి.

CAG అంచనాల ప్రకారం:

| అంశం                           | ఆడిట్‌లో పేర్కొన్న అంచనా           |

| ------------------------------ | ---------------------------------- |

| పంపుల స్థాపిత సామర్థ్యం        | 8,459.10 MW                        |

| వార్షిక విద్యుత్ అవసరం         | సుమారు 14,344 మిలియన్ యూనిట్లు     |

| విద్యుత్ వ్యయం                 | సుమారు ₹9,037 కోట్ల వార్షిక అంచనా  |

| విద్యుత్, నిర్వహణ కలిపిన వ్యయం | సుమారు ₹10,647 కోట్ల వార్షిక అంచనా |

ఈ గణాంకాలు ఆడిట్ సమయంలో ఉపయోగించిన ధరలు, ప్రాజెక్టు నిర్వహణ అంచనాలపై ఆధారపడినవి. ప్రస్తుత వాస్తవ వ్యయం విద్యుత్ టారిఫ్, పంపింగ్ పరిమాణం, పనిచేస్తున్న మౌలిక సదుపాయాలు, నీటి లభ్యత ఆధారంగా మారవచ్చు.

ముఖ్యమైన ప్రశ్న: ఒక ఎకరానికి నీటిని అందించడానికి అయ్యే మొత్తం విద్యుత్ వ్యయం, నిర్వహణ వ్యయం, మూలధన వ్యయంతో పోలిస్తే రైతుకు వచ్చే అదనపు ఆదాయం ఎంత?

ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం లభించకుండా కేవలం పంపింగ్ సామర్థ్యాన్ని ప్రాజెక్టు విజయంగా పరిగణించలేం.

### 1.3 బ్యారేజీల భద్రత, నిర్మాణ స్థిరత్వం

మేడిగడ్డ బ్యారేజీకి సంబంధించిన నిర్మాణ సమస్యలు ప్రాజెక్టు విశ్వసనీయతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. నీటిని నిల్వ చేయడం, ఎత్తిపోసి పంపడం మాత్రమే కాకుండా, నిర్మాణ భద్రత, పునాది స్థిరత్వం, నీటి ప్రవాహ నియంత్రణ, కాలానుగుణ తనిఖీలు కూడా అత్యంత కీలకం.

అవసరమైన చర్యలు:

* నిపుణుల ద్వారా స్వతంత్ర నిర్మాణ భద్రతా తనిఖీలు.

* పునాది, కాంక్రీటు, నీటి ఒత్తిడి, భూమి కదలికల నిరంతర పర్యవేక్షణ.

* లోపాలు గుర్తించినప్పుడు ప్రాధాన్యత ఆధారంగా మరమ్మతులు.

* సురక్షితంగా పనిచేయగల సామర్థ్యాన్ని ధృవీకరించిన తరువాతే సంబంధిత నిర్మాణాల వినియోగం.

భద్రతపై ఖర్చు అదనపు భారం మాత్రమే కాదు; భవిష్యత్తులో మరింత పెద్ద నష్టాన్ని నివారించే పెట్టుబడి.

### 2\. ప్రాజెక్టు వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు (Relief and Benefit Factors)

ప్రాజెక్టుపై ఉన్న ఆర్థిక, సాంకేతిక సమస్యలను పరిశీలించేటప్పుడు దాని ద్వారా సాధ్యమయ్యే ప్రయోజనాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

### 2.1 రైతులకు సాగునీటి భరోసా

నీరు సకాలంలో అందితే పంటల ఉత్పత్తి పెరగవచ్చు, వర్షాధార వ్యవసాయంపై ఆధారపడటం తగ్గవచ్చు, పంటల వైవిధ్యానికి అవకాశం ఏర్పడవచ్చు.

అయితే ప్రయోజనాన్ని నిర్ధారించడానికి ఈ వివరాలు అవసరం:

* వాస్తవంగా నీరు అందిన ఎకరాలు.

* ఒక సీజన్‌లో అందించిన నీటి పరిమాణం.

* పంటల దిగుబడిలో వచ్చిన మార్పు.

* రైతుల నికర ఆదాయంలో పెరుగుదల.

* నీటి సరఫరా వల్ల తగ్గిన బోర్‌వెల్, డీజిల్ పంపింగ్ ఖర్చులు.

### 2.2 తాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాలు

ప్రణాళిక ప్రకారం నీటిని సమర్థంగా పంపిణీ చేయగలిగితే పట్టణాలు, గ్రామాలు, పరిశ్రమలకు ప్రయోజనం కలగవచ్చు. కానీ సాగునీరు, తాగునీరు, పరిశ్రమల మధ్య నీటి కేటాయింపులు పారదర్శకంగా ఉండాలి.

### 2.3 భూగర్భజలాలపై ఒత్తిడి తగ్గింపు

కాలువలు, చెరువులు, స్థానిక నీటి వనరుల ద్వారా నీరు అందుబాటులోకి వస్తే కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూగర్భజలాలపై ఆధారపడటం తగ్గవచ్చు. అయితే ఇది స్వయంచాలకంగా జరిగే ప్రయోజనం కాదు. భూగర్భజల మట్టాలు, బోర్‌వెల్ వినియోగం, చెరువుల నిల్వలను పరిశీలించి నిర్ధారించాలి.

### 3\. ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించే ఉపశమన చర్యలు

| ప్రధాన భారం                    | ఉపశమన చర్య                                                | ఆశించదగిన ఫలితం                        |

| ------------------------------ | --------------------------------------------------------- | -------------------------------------- |

| అధిక విద్యుత్ వ్యయం            | సౌర విద్యుత్, గ్రిడ్ విద్యుత్, పంపింగ్ షెడ్యూల్‌ల సమన్వయం | విద్యుత్ ఖర్చు తగ్గించే అవకాశం         |

| అధిక నిర్వహణ వ్యయం             | పంపులు, మోటార్లకు ముందస్తు నిర్వహణ                        | మరమ్మతులు, అనూహ్య నిలిపివేతలు తగ్గింపు |

| నిర్మాణ భద్రత సమస్యలు          | స్వతంత్ర సాంకేతిక ఆడిట్, అవసరమైన మరమ్మతులు                | సురక్షిత కార్యకలాపాలు                  |

| అప్పులు, వడ్డీ భారం            | అప్పుల పునర్వ్యవస్థీకరణపై ఆర్థిక సాధ్యత అధ్యయనం           | నగదు ప్రవాహ నిర్వహణ మెరుగుదల           |

| సాగునీటి ప్రయోజనాలపై అనిశ్చితి | ఎకరాల వారీగా నీటి సరఫరా, పంట దిగుబడుల నమోదు               | వాస్తవ ప్రయోజనాల కొలత                  |

| నీటి పంపిణీలో నష్టాలు          | కాలువల లీకేజీ నియంత్రణ, నీటి కొలత వ్యవస్థలు               | నీటి వినియోగ సామర్థ్యం పెరుగుదల        |

### 3.1 సౌర విద్యుత్‌తో పంపింగ్ వ్యయాన్ని తగ్గించవచ్చా?

సాధ్యమే, కానీ దీనికి ప్రత్యేక ప్రణాళిక అవసరం. సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి పగటి సమయంలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. అదే సమయంలో నీటిని ఎత్తిపోసి నిల్వ చేయడం సాధ్యమయ్యే చోట్ల, విద్యుత్ కొనుగోలు ఖర్చును తగ్గించవచ్చు.

అయితే అన్ని పంప్‌హౌస్‌లను సౌర విద్యుత్‌తో నేరుగా నడపడం సులభం కాదు. భారీ మోటార్ల విద్యుత్ అవసరం, గ్రిడ్ స్థిరత్వం, సౌర ఉత్పత్తి మార్పులు, పంపింగ్ సమయాలు, నీటి నిల్వ సామర్థ్యం వంటి అంశాలను అధ్యయనం చేయాలి.

### 3.2 నీటి వినియోగాన్ని పంటల అవసరాలకు అనుసంధానించడం

ప్రతి ప్రాంతంలో ఒకే విధమైన నీటి పంపిణీ విధానం అనుసరించకుండా, నేల స్వభావం, వర్షపాతం, పంట రకం, నీటి లభ్యత ఆధారంగా సరఫరా చేయాలి.

* డ్రిప్, స్ప్రింక్లర్ వంటి సూక్ష్మ నీటిపారుదల పద్ధతులకు అనువైన ప్రాంతాలను గుర్తించాలి.

* నీటి కొరత ఉన్న సంవత్సరాల్లో ప్రాధాన్యతలను ముందుగానే ప్రకటించాలి.

* ప్రతి సీజన్‌లో వాస్తవంగా అందించిన నీటిని నమోదు చేయాలి.

* రైతుల ఆదాయాన్ని నీటి వినియోగ సామర్థ్యంతో కలిపి అంచనా వేయాలి.

### 4\. CAG లేవనెత్తిన ముఖ్యమైన ఆర్థిక ప్రశ్న

CAG నివేదికలో ప్రాజెక్టు వ్యయాలు, విద్యుత్ ఖర్చులు, వ్యవసాయ ప్రయోజనాల అంచనాలపై ఆందోళనలు వ్యక్తమయ్యాయి. ప్రాజెక్టు ప్రయోజన-వ్యయ నిష్పత్తి (Benefit-Cost Ratio) అప్పటి అంచనాల ప్రకారం ₹1 ఖర్చుకు సుమారు ₹0.52 ప్రయోజనం వస్తుందని లెక్కించింది. ఇది నివేదికలోని ఆర్థిక నమూనా ఫలితం మాత్రమే; ప్రస్తుతానికి వచ్చిన వాస్తవ సామాజిక, వ్యవసాయ ప్రయోజనాల పూర్తి కొలతగా భావించకూడదు.

అందువల్ల రెండు అంశాలను వేర్వేరుగా చూడాలి:

* ఇప్పటివరకు చేసిన పెట్టుబడి: గతంలో ఖర్చు చేసిన మొత్తాన్ని తిరిగి పొందలేమనే కారణంతో, భవిష్యత్తులో మరింత ఖర్చు చేయాలా వద్దా అనే నిర్ణయం తీసుకోకూడదు.

* ఇకపై చేయాల్సిన పెట్టుబడి: ప్రతి మరమ్మతు, పంపింగ్ కార్యకలాపం, కొత్త నిర్మాణం ద్వారా వచ్చే అదనపు ప్రయోజనాన్ని దాని అదనపు ఖర్చుతో పోల్చాలి.

ఇదే ప్రభుత్వ ఆర్థిక నిర్ణయాల్లో అత్యంత కీలకమైన సూత్రం.

### 5\. భవిష్యత్తు కోసం సమగ్ర కార్యాచరణ ప్రణాళిక

కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టును మెరుగుపరచడానికి ప్రభుత్వం ఈ ఐదు అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి.

మొదటిది — సాంకేతిక భద్రత: బ్యారేజీల భద్రత, పంపుల పనితీరు, నీటి నిల్వ సామర్థ్యంపై స్వతంత్ర నిపుణుల నివేదికలు.

రెండవది — ఆర్థిక పారదర్శకత: అప్పులు, వడ్డీలు, విద్యుత్ బిల్లులు, నిర్వహణ వ్యయాలు, మరమ్మతుల ఖర్చులను ఏటా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం.

మూడవది — వ్యవసాయ ఫలితాలు: నీరు అందిన వాస్తవ ఎకరాలు, పంట దిగుబడులు, రైతుల ఆదాయ మార్పులపై స్వతంత్ర మూల్యాంకనం.

నాలుగవది — విద్యుత్ సామర్థ్యం: సౌర విద్యుత్, సమర్థవంతమైన పంపులు, నీటి నిల్వల నిర్వహణ, సమయానుకూల పంపింగ్ ద్వారా ఖర్చులను తగ్గించడం.

ఐదవది — ప్రజా జవాబుదారీతనం: ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రాజెక్టు పనితీరు నివేదికను ప్రచురించి, లక్ష్యాలు మరియు సాధించిన ఫలితాలను పోల్చడం.

### ముగింపు

కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టును కేవలం భారీ నిర్మాణంగా కాకుండా, నీరు, విద్యుత్, వ్యవసాయం, ఆర్థిక వనరులు, పర్యావరణం, ప్రజా ప్రయోజనాలను అనుసంధానించే దీర్ఘకాలిక ప్రజా వ్యవస్థగా చూడాలి.

ప్రాజెక్టుపై ఇప్పటికే జరిగిన వ్యయం ఎంత పెద్దదైనా, భవిష్యత్తు నిర్ణయాలు వాస్తవ ప్రయోజనాలు, సాంకేతిక భద్రత, ఆర్థిక సాధ్యత ఆధారంగా తీసుకోవాలి. రైతులకు విశ్వసనీయంగా నీరు అందించడం, ప్రజా ధనాన్ని సమర్థంగా వినియోగించడం, విద్యుత్ భారాన్ని తగ్గించడం, నిర్మాణ భద్రతను నిర్ధారించడం — ఈ నాలుగు లక్ష్యాలు కలిసినప్పుడే ప్రాజెక్టు ప్రజలకు నిజమైన ఉపశమనాన్ని అందించగలదు.

మూల ఆధారం: Comptroller and Auditor General of India (CAG) — Performance Audit Report on Kaleshwaram Project, Report No. 1 of 2024.

* [అధికారిక CAG నివేదిక మరియు వివరాలు](https://cag.gov.in/en/audit-report/details/119638?utm_source=chatgpt.com).

* [CAG నివేదిక — కార్యనిర్వాహక సారాంశం (PDF)](https://saiindia.gov.in/uploads/download_audit_report/2024/03_Executive-Summary-065cdab561be1e6.64616893.pdf?utm_source=chatgpt.com).