తప్పకుండా. సౌందర్యలహరి (Saundarya Lahari) ఆదిశంకరాచార్యులకు ఆపాదించబడిన ప్రసిద్ధ సంస్కృత స్తోత్రం. ఇందులో 100 శ్లోకాలు ఉన్నాయి. మొదటి భాగాన్ని సాధారణంగా ఆనందలహరి (1–41), తరువాతి భాగాన్ని సౌందర్యలహరి (42–100)గా పరిగణిస్తారు.
సంస్కృత మూలం
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
సరళమైన తెలుగు భావము తో
శ్లోకం 1
> शिवः शक्त्या युक्तो यदि भवति शक्तः प्रभवितुं
न चेदेवं देवो न खलु कुशलः स्पन्दितुमपि ।
अतस्त्वामाराध्यां हरिहरविरिञ्चादिभिरपि
प्रणन्तुं स्तोतुं वा कथमकृतपुण्यः प्रभवति ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం
న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పందితుమపి ।
అతస్త్వామారాధ్యాం హరిహరవిరిఞ్చాదిభిరపి
ప్రణంతుం స్తోతుం వా కథమకృతపుణ్యః ప్రభవతి ॥
సరళ తెలుగు భావం:
శక్తితో ఏకమై ఉన్నప్పుడే శివుడు సృష్టి వంటి కార్యాలను నిర్వహించగలడు; శక్తి లేకుండా ఆయన స్వల్పమైన స్పందనకైనా సమర్థుడు కాడు అని ఈ శ్లోకం శక్తి–శివ తత్త్వ ఏకత్వాన్ని వివరిస్తుంది. అందువల్ల హరి, హర, విరిఞ్చి వంటి దేవతలచే కూడా ఆరాధించబడే అమ్మవారిని పూజించడానికి, స్తుతించడానికి పూర్వపుణ్యం అవసరమని భావం.
1. शिवः शक्त्या युक्तः
संस्कृतम्
> शिवः शक्त्या युक्तो यदि भवति शक्तः प्रभवितुं
न चेदेवं देवो न खलु कुशलः स्पन्दितुमपि ।
अतस्त्वामाराध्यां हरिहरविरिञ्चादिभिरपि
प्रणन्तुं स्तोतुं वा कथमकृतपुण्यः प्रभवति ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం
న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పందితుమపి ।
అతస్త్వామారాధ్యాం హరిహరవిరిఞ్చాదిభిరపి
ప్రణంతుం స్తోతుం వా కథమకృతపుణ్యః ప్రభవతి ॥
భావం:
శక్తితో ఏకమైనప్పుడే శివుడు సృష్టి మొదలైన కార్యాలను నిర్వహించగలడు. శక్తి లేకుండా ఆయన స్పందించడానికీ సమర్థుడు కాడు. అందువల్ల దేవతలచే ఆరాధించబడే పరాశక్తిని స్తుతించడానికి కూడా పుణ్యం అవసరమని శ్లోకం చెబుతుంది.
---
2. तनीयांसं पांसुं
संस्कृतम्
> तनीयांसं पांसुं तव चरणपङ्केरुहभवं
विरिञ्चिः सञ्चिन्वन् विरचयति लोकानविकलम् ।
वहत्येनं शौरिः कथमपि सहस्रेण शिरसां
हरः सङ्क्षुद्यैनं भजति भसितोद्धूलनविधिम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> తనీయాంసం పాంసుం తవ చరణపంకేరుహభవం
విరించిః సంచిన్వన్ విరచయతి లోకానవికలమ్ ।
వహత్యేనం శౌరిః కథమపి సహస్రేణ శిరసాం
హరః సంక్షుద్యైనం భజతి భసితోద్ధూలనవిధిమ్ ॥
భావం:
అమ్మవారి పాదపద్మాల నుండి వచ్చిన అతి సూక్ష్మమైన ధూళికణాన్ని బ్రహ్మ సేకరించి లోకాలను సృష్టిస్తాడని కవితాత్మకంగా వర్ణిస్తుంది. విష్ణువు దానిని అనేక శిరస్సులతో మోస్తాడని, శివుడు దానిని విభూతిగా ధరిస్తాడని శ్లోకం చెబుతుంది.
---
3. अविद्यानामन्तस्तिमिर
संस्कृतम्
> अविद्यानामन्तस्तिमिरमिहिरद्वीपनगरी
जडानां चैतन्यस्तबकमकरन्दस्रुतिझरी ।
दरिद्राणां चिन्तामणिगुणनिका जन्मजलधौ
निमग्नानां दंष्ट्रा मुररिपुवराहस्य भवति ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> అవిద్యానామంతస్తిమిరమిహిరద్వీపనగరీ
జడానాం చైతన్యస్తబకమకరందస్రుతిఝరీ ।
దరిద్రాణాం చింతామణిగుణనికా జన్మజలధౌ
నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపువరాహస్య భవతి ॥
భావం:
అమ్మవారి కృప అవిద్య అనే అంతరాంధకారానికి సూర్యకాంతిలాంటిది. జడత్వంలో ఉన్నవారికి చైతన్యాన్ని ప్రసాదించే అమృతధార వంటిది. దరిద్రులకు చింతామణి వంటిది; సంసారసాగరంలో మునిగినవారిని పైకి లేపే వరాహదంతంలాంటిది.
---
4. त्वदन्यः पाणिभ्याम्
संस्कृतम्
> त्वदन्यः पाणिभ्यामभयवरदो दैवतगणः
त्वमेका नैवासि प्रकटितवराभीत्यभिनया ।
भयात् त्रातुं दातुं फलमपि च वाञ्छासमधिकं
शरण्ये लोकानां तव हि चरणावेव निपुणौ ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> తదన్యః పాణిభ్యామభయవరదో దైవతగణః
త్వమేకా నైవాసి ప్రకటితవరాభీత్యభినయా ।
భయాత్ త్రాతుం దాతుం ఫలమపి చ వాంఛాసమధికం
శరణ్యే లోకానాం తవ హి చరణావేవ నిపుణౌ ॥
భావం:
ఇతర దేవతలు చేతులతో వరముద్ర, అభయముద్రలను చూపుతారు. కానీ అమ్మవారికి అలాంటి ప్రత్యేక హస్తముద్రల అవసరం లేదు. లోకాలకు శరణ్యమైన ఆమె పాదాలే భయాన్ని తొలగించి, కోరినదానికంటే గొప్ప ఫలాన్ని ప్రసాదించగలవని భావం.
---
5. हरिस्त्वामाराध्य
संस्कृतम्
> हरिस्त्वामाराध्य प्रणतजनसौभाग्यजननीं
पुरा नारी भूत्वा पुररिपुमपि क्षोभमनयत् ।
स्मरोऽपि त्वां नत्वा रतिनयनलेह्येन वपुषा
मुनीनामप्यन्तः प्रभवति हि मोहाय महताम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> హరిస్త్వామారాధ్య ప్రణతజనసౌభాగ్యజననీం
పురా నారీ భూత్వా పురరిపుమపి క్షోభమనయత్ ।
స్మరోఽపి త్వాం నత్వా రతినయనలేహ్యేన వపుషా
మునీనామప్యంతః ప్రభవతి హి మోహాయ మహతామ్ ॥
భావం:
ప్రణతులైన భక్తులకు సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే దేవిని ఆరాధించి విష్ణువు స్త్రీరూపాన్ని ధరించి శివుని కూడా ఆకర్షించాడని పురాణకథను సూచిస్తుంది. అలాగే మన్మథుడు దేవిని నమస్కరించి మహర్షుల మనస్సులను కూడా ఆకర్షించే శక్తిని పొందాడని కవితాత్మకంగా చెబుతుంది.
---
6. धनुः पौष्पं मौर्वी
संस्कृतम्
> धनुः पौष्पं मौर्वी मधुकरमयी पञ्च विशिखाः
वसन्तः सामन्तो मलयमरुदायोधनरथः ।
तथाप्येकः सर्वं हिमगिरिसुते कामपि कृपाम्
अपाङ्गात्ते लब्ध्वा जगदिदमनङ्गो विजयते ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> ధనుః పౌష్పం మౌర్వీ మధుకరమయీ పంచ విశిఖాః
వసంతః సామంతో మలయమరుదాయోధనరథః ।
తథాప్యేకః సర్వం హిమగిరిసుతే కామపి కృపామ్
అపాంగాత్తే లబ్ధ్వా జగదిదమనంగో విజయతే ॥
భావం:
మన్మథుని విల్లు పూలతో తయారైనది; తేనెటీగల వరుస అతని విల్లుతాడు; ఐదు బాణాలు పుష్పబాణాలు. అయినప్పటికీ హిమగిరి కుమార్తె అయిన అమ్మవారి కటాక్షకృప లభించినప్పుడు అతడు జగత్తును జయించగల శక్తిని పొందుతాడని శ్లోకం చెబుతుంది.
---
7. क्वणत्काञ्चीदामा
संस्कृतम्
> क्वणत्काञ्चीदामा करिकलभकुम्भस्तननता
परिक्षीणा मध्ये परिणतशरच्चन्द्रवदना ।
धनुर्बाणान् पाशं सृणिमपि दधाना करतलैः
पुरस्तादास्तां नः पुरमथितुराहोपुरुषिका ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> క్వణత్కాంచీదామా కరికలభకుంభస్తననతా
పరిక్షీణా మధ్యే పరిణతశరచ్చంద్రవదనా ।
ధనుర్బాణాన్ పాశం సృణిమపి దధానా కరతలైః
పురస్తాదాస్తాం నః పురమథితురాహోపురుషికా ॥
భావం:
మోగే కాంచీదామాన్ని ధరించి, ఏనుగు పిల్ల తొండాలవంటి సుందర వక్షోజాలతో, సన్నని నడుముతో, శరదృతువు పౌర్ణమి చంద్రునిలాంటి ముఖంతో దేవి దర్శనమివ్వాలని ప్రార్థన. ఆమె చేతుల్లో విల్లు, బాణాలు, పాశం, అంకుశం ఉంటాయి.
---
8. सुधासिन्धोर्मध्ये
संस्कृतम्
> सुधासिन्धोर्मध्ये सुरविटपिवाटीपरिवृते
मणिद्वीपे नीपोपवनवति चिन्तामणिगृहे ।
शिवाकारे मञ्चे परमशिवपर्यङ्कनिलयां
भजन्ति त्वां धन्याः कतिचन चिदानन्दलहरीम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> సుధాసింధోర్మధ్యే సురవిటపివాటీపరివృతే
మణిద్వీపే నీపోపవనవతి చింతామణిగృహే ।
శివాకారే మంచే పరమశివపర్యంకనిలయాం
భజంతి త్వాం ధన్యాః కతిచన చిదానందలహరీమ్ ॥
భావం:
అమృతసాగర మధ్యలో, దేవతా వృక్షాలతో నిండిన మణిద్వీపంలో, చింతామణి మందిరంలో, శివస్వరూపమైన పీఠంపై పరమశివునితో ఏకత్వంలో ఉన్న చిదానందలహరి స్వరూపిణి దేవిని ధన్యులైన కొందరు సాధకులు ధ్యానిస్తారని వర్ణన.
---
9. महीमूलाधारे
संस्कृतम्
> महीमूलाधारे कमपि मणिपूरे हुतवहं
स्थितं स्वाधिष्ठाने हृदि मरुतमाकाशमुपरि ।
मनोऽपि भ्रूमध्ये सकलमपि भित्वा कुलपथे
सहस्रारे पद्मे सह रहसि पत्या विहरसि ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> మహీమూలాధారే కమపి మణిపూరే హుతవహం
స్థితం స్వాధిష్ఠానే హృది మరుతమాకాశముపరి ।
మనోఽపి భ్రూమధ్యే సకలమపి భిత్వా కులపథే
సహస్రారే పద్మే సహ రహసి పత్యా విహరసి ॥
భావం:
ఈ శ్లోకం యోగతత్త్వంలోని చక్రాలను సూచిస్తుంది. మూలాధారం, స్వాధిష్ఠానం, మణిపూరకం, హృదయం, ఆకాశస్థానం, భ్రూమధ్యం మొదలైన అంతర్గత సాధనా స్థాయులను అధిగమించి, సహస్రార పద్మంలో పరమశివునితో దేవి ఏకత్వంగా విహరిస్తుందని వర్ణిస్తుంది.
---
10. सुधाधारासारैः
संस्कृतम्
> सुधाधारासारैश्चरणयुगलान्तर्विगलितैः
प्रपञ्चं सिञ्चन्ती पुनरपि रसाम्नायमहसः ।
अवाप्य स्वां भूमिं भुजगनिभमध्युष्टवलयं
स्वमात्मानं कृत्वा स्वपिषि कुलकुण्डे कुहरिणि ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> సుధాధారాసారైశ్చరణయుగలాంతర్విగలితైః
ప్రపంచం సించంతీ పునరపి రసామ్నాయమహసః ।
అవాప్య స్వాం భూమిం భుజగనిభమధ్యుష్టవలయం
స్వమాత్మానం కృత్వా స్వపిషి కులకుండే కుహరిణి ॥
భావం:
దేవి పాదాల నుండి ప్రవహించే అమృతధారలు ప్రపంచాన్ని సేద్యం చేస్తున్నట్లుగా శ్లోకం చిత్రిస్తుంది. అనంతరం ఆ శక్తి తన స్వస్థానమైన కుండలినీ స్థితికి చేరి, కులకుండంలో సర్పాకారంగా నిద్రిస్తున్నదిగా యోగపరమైన ప్రతీకతో వివరిస్తుంది.
అవును. ఇప్పుడు సౌందర్యలహరి 11–20 శ్లోకాలు ఇస్తున్నాను. ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం → తెలుగు లిప్యంతరీకరణ → సరళ తెలుగు భావం క్రమంలో అందిస్తున్నాను.
11. अविद्यायामन्तः
संस्कृतम्
> अविद्यायामन्तस्तिमिरमिहिरद्वीपनगरी
जडानां चैतन्यस्तबकमकरन्दस्रुतिझरी ।
दरिद्राणां चिन्तामणिगुणनिका जन्मजलधौ
निमग्नानां दंष्ट्रा मुररिपुवराहस्य भवति ॥
తెలుగు భావం:
ఇక్కడ దేవి కృపను అనేక ఉపమానాలతో స్తుతిస్తున్నారు—అవిద్య అనే చీకటికి సూర్యకాంతి, జడత్వంలో ఉన్నవారికి చైతన్యాన్ని ప్రసాదించే అమృతధార, దరిద్రులకు చింతామణి, సంసారసాగరంలో మునిగినవారికి పైకి లేపే శక్తి.
> గమనిక: ఇది 3వ శ్లోకం; ముందటి జాబితాలోని శ్లోకాన్ని 11వదిగా పొరపాటున పునరావృతం చేయకూడదు. కాబట్టి 11వ శ్లోకం క్రింద సరైనదిగా ఇస్తున్నాను.
11. चतुर्भिः श्रीकण्ठैः
संस्कृतम्
> चतुर्भिः श्रीकण्ठैः शिवयुवतिभिः पञ्चभिरपि
प्रभिन्नाभिः शम्भोर्नवभिरपि मूलप्रकृतिभिः ।
चतुःचत्वारिंशद्वसुदलकलाश्च त्रिवलय-
त्रिरेखाभिः सार्धं तव शरणकोणाः परिणताः ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ
> చతుర్భిః శ్రీకంఠైః శివయువతిభిః పంచభిరపి
ప్రభిన్నాభిః శంభోర్నవభిరపి మూలప్రకృతిభిః ।
చతుశ్చత్వారింశద్వసుదలకలాశ్చ త్రివలయ-
త్రిరేఖాభిః సార్ధం తవ శరణకోణాః పరిణతాః ॥
భావం:
ఈ శ్లోకం శ్రీచక్ర నిర్మాణ తత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది. శివతత్త్వానికి సంబంధించిన నాలుగు త్రికోణాలు, శక్తితత్త్వానికి సంబంధించిన ఐదు త్రికోణాలు కలిసి తొమ్మిది మూలప్రకృతులుగా, అనేక దళాలు మరియు రేఖలతో కూడిన శ్రీచక్ర స్వరూపంగా పరిణమించాయని వివరిస్తుంది.
---
12. त्वदीयं सौन्दर्यम्
संस्कृतम्
> त्वदीयं सौन्दर्यं तुहिनगिरिकन्ये तुलयितुं
कविन्द्राः कल्पन्ते कथमपि विरिञ्चिप्रभृतयः ।
यदालोकौत्सुक्यादमरललना यान्ति मनसा
तपोभिर्दुष्प्रापामपि गिरिसुतं लब्धुमयि ते ॥
భావం:
హిమగిరి కుమార్తె! తమరు ప్రసాదించిన సౌందర్యాన్ని వర్ణించడానికి బ్రహ్మాది కవులు కూడా ప్రయత్నించినా పూర్తిగా వర్ణించలేరు. దేవతా స్త్రీలు కూడా ఆ సౌందర్యాన్ని దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో, మహత్తరమైన తపస్సు ద్వారా పొందదగిన పరమస్థితిని కోరుకుంటారని కవితాత్మకంగా చెబుతుంది.
---
13. नरं वर्षीयांसम्
संस्कृतम्
> नरं वर्षीयांसं नयनविरसं नर्मसु जडं
तवापाङ्गालोके पतितमनुधावन्ति शतशः ।
गलद्वेणीबन्धाः कुचकलशविस्रस्तसिचया
हटात् त्रुट्यत्काञ्च्यो विगलितदुकूला युवतयः ॥
భావం:
దేవి కటాక్షం ఎవరి మీద పడుతుందో, సాధారణంగా ఆకర్షణీయతలేని వ్యక్తికీ అసాధారణమైన ఆకర్షణ, గౌరవం కలుగుతుందని కవితాత్మకంగా వర్ణిస్తుంది. దేవి కటాక్షశక్తి మనిషి వ్యక్తిత్వాన్నే మార్చగలదనే భక్తి భావం ఇందులో ప్రధానమైనది.
---
14. क्षितौ षट्पञ्चाशत्
संस्कृतम्
> क्षितौ षट्पञ्चाशत् द्विसमधिकपञ्चाशदुदके
हुताशे द्वाषष्टिश्चतुरधिकपञ्चाशदनिले ।
दिवि द्विः षट् त्रिंशन्मनसि च चतुष्षष्टिरिति ये
मयूखास्तेषामप्युपरि तव पादाम्बुजयुगम् ॥
భావం:
భూమి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, మనస్సు మొదలైన తత్త్వాలతో సంబంధమున్న అనేక శక్తికిరణాలను సూచిస్తూ, వాటన్నింటికీ మించిన పరాశక్తి దేవి పాదపద్మాల మహిమను ఈ శ్లోకం స్తుతిస్తుంది.
---
15. शरज्ज्योत्स्नाशुद्धाम्
संस्कृतम्
> शरज्ज्योत्स्नाशुद्धां शशियुतजटाजूटमकुटां
वरत्रासत्राणस्फटिकघटिकापुस्तककराम् ।
सकृन्न त्वा नत्वा कथमिव सतां सन्निदधते
मधुक्षीरद्राक्षामधुरिमधुरीणाः फलिताः ॥
భావం:
శరదృతువు చంద్రకాంతిలా నిర్మలమైన దేవి రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, ఆమె చేతుల్లో రక్షణ, జ్ఞానం, పవిత్రతకు ప్రతీకలైన సాధనాలను దర్శిస్తారు. ఆమెను భక్తితో నమస్కరించినవారికి మధు, పాలు, ద్రాక్ష వంటి మాధుర్యానికంటే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ఫలితాలు లభిస్తాయని భావం.
---
16. कवीनां सन्दर्भस्तबकमकरन्दैक
संस्कृतम्
> कवीनां सन्दर्भस्तबकमकरन्दैकसरणिं
कटाक्षव्याक्षेपभ्रमरकलभौ कर्णयुगलम् ।
अमुञ्चन्तौ दृष्ट्वा तव नवरसास्वादतरलौ
असूया संसर्गादलकनयनं किंचिदरुणम् ॥
భావం:
దేవి చెవుల సమీపంలోని అలంకారాలు, ఆమె కటాక్షం, నేత్రాల సౌందర్యం—all కలిసి కవులకు అనంతమైన కవిత్వప్రేరణను అందిస్తాయని భావం. దేవి దర్శనం నవరసాలను ఆస్వాదింపజేసే అనుభూతిగా వర్ణించబడుతుంది.
---
17. ददाने दीनेभ्यः
संस्कृतम्
> ददाने दीनेभ्यः श्रियमनिशमाशानुसदृशीं
अमन्दं सौन्दर्यप्रकरमकरन्दं विकिरति ।
तवास्मिन् मन्दारस्तबकसुभगे यातु चरणे
निमज्जन् मज्जीवः करणचरणः षट्चरणताम् ॥
భావం:
దేవి పాదపద్మాలు మాందార పుష్పగుచ్ఛంలా సుందరంగా వర్ణించబడ్డాయి. అవి నిరంతరం దరిద్రులకు సంపదను, భక్తులకు అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించే మాధుర్యధారలుగా చిత్రించబడతాయి. భక్తుని మనస్సు ఆ పాదపద్మాల్లో తేనెటీగలా మునిగిపోవాలని ప్రార్థన.
---
18. तनुच्छायाभिस्ते
संस्कृतम्
> तनुच्छायाभिस्ते तरुणतरणिश्रीसरणिभिः
दिवं सर्वामुर्वीमरुणिमनि मग्नां स्मरति यः ।
भवत्यस्य त्रस्यद्वनहरिणशाबाक्षि नयनयोः
प्रसादं यस्मिन्ने तरलतराणां किमपि नः ॥
భావం:
దేవి శరీరకాంతి ఉదయించే సూర్యుని ఎర్రని కాంతిలా ప్రపంచమంతటినీ ఆవరించినట్లు ధ్యానించబడుతుంది. ఆమె కరుణాకటాక్షం భయపడే జింకపిల్లల వంటి సున్నితమైన నేత్రాలను కలిగి ఉన్న భక్తులకు శాంతి, అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తుందని భావం.
---
19. मुखं बिन्दुं कृत्वा
संस्कृतम्
> मुखं बिन्दुं कृत्वा कुचयुगमधस्तस्य तदधो
हरार्धं ध्यायेद्यो हरमहिषि ते मन्मथकलाम् ।
स सद्यः सङ्क्षोभं नयति वनिता इत्यतिलघु
त्रिलोकीमप्याशु भ्रमयति रविन्दुस्तनयुगाम् ॥
భావం:
దేవి ముఖాన్ని బిందువుగా, వక్షోజాలను దాని కిందనున్న శక్తి తత్త్వాలుగా ధ్యానించే ఒక తాంత్రిక ధ్యాన విధానాన్ని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది. అలాంటి ధ్యానం ద్వారా సాధకునిలోని అంతరశక్తి మేల్కొని, విశ్వాన్ని ప్రభావితం చేసే చైతన్యాన్ని పొందుతాడనే ప్రతీకాత్మక భావం ఉంది.
---
20. किरन्तीमङ्गेभ्यः
संस्कृतम्
> किरन्तीमङ्गेभ्यः किरणनिकुरुम्बामृतरसं
हृदि त्वामाधत्ते हिमकरशिलामूर्तिमिव यः ।
स सर्पाणां दर्पं शमयति शकुन्ताधिप इव
ज्वरप्लुष्टान् दृष्ट्या सुखयति सुधाधारसिरया ॥
భావం:
దేవి అవయవాల నుండి అమృతకిరణాలు ప్రసరిస్తున్నట్లు ధ్యానం చేయాలని శ్లోకం సూచిస్తుంది. చంద్రకాంతి శిలవలె శీతలమైన ఆమె స్వరూపాన్ని హృదయంలో నిలుపుకున్నవారికి భయాలు, బాధలు, అంతర తాపాలు శాంతిస్తాయని భక్తి భావం.
---
గమనిక: సౌందర్యలహరి పాఠాంతరాల్లో కొన్ని పదాలకు స్వల్ప భేదాలు కనిపించవచ్చు. అందువల్ల తరువాతి భాగాన్ని కొనసాగించేటప్పుడు ఒకే ప్రామాణిక సంస్కృత పాఠాన్ని అనుసరించడం మంచిది.
🌺 సౌందర్యలహరి — 21–30
21. తటిల్లేఖాతన్వీం
> तटिल्लेखातन्वीं तपनशशिवैश्वानरमयीं
निषण्णां षण्णामप्युपरि कमलानां तव कलाम् ।
महापद्माटव्यां मृदितमलमायेन मनसा
महान्तः पश्यन्तो दधति परमाह्लादलहरीम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> తటిల్లేఖాతన్వీం తపనశశివైశ్వానరమయీం
నిషణ్ణాం షణ్ణామప్యుపరి కమలానాం తవ కలామ్ ।
మహాపద్మాటవ్యాం మృదితమలమాయేన మనసా
మహాంతః పశ్యంతో దధతి పరమాహ్లాదలహరీమ్ ॥
భావం:
మెరుపుతీగలా సూక్ష్మమైన దేవీశక్తి సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని స్వరూపిణిగా ఆరు చక్రాలకు అతీతంగా సహస్రార పద్మంలో ప్రకాశిస్తుందని యోగదృష్టితో వర్ణిస్తుంది. మనస్సులోని మలినత, మాయ తొలగించిన మహనీయులు ఆమెను ధ్యానించి పరమానందాన్ని అనుభవిస్తారు.
---
22. భవాని త్వం దాసే
> भवानि त्वं दासे मयि वितर दृष्टिं सकरुणा-
मिति स्तोतुं वाञ्छन् कथयति भवानि त्वमिति यः ।
तदैव त्वं तस्मै दिशसि निजसायुज्यपदवीं
मुकुन्दब्रह्मेन्द्रस्फुटमकुटनीराजितपदाम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> భవాని త్వం దాసే మయి వితర దృష్టిం సకరుణామ్
ఇతి స్తోతుం వాంఛన్ కథయతి భవాని త్వమితి యః ।
తదైవ త్వం తస్మై దిశసి నిజసాయుజ్యపదవీం
ముకుందబ్రహ్మేంద్రస్ఫుటమకుటనీరాజితపదామ్ ॥
భావం:
“భవానీ! నేను తమరి దాసుడిని; నాపై కరుణాదృష్టిని ప్రసాదించండి” అని భక్తుడు పలకాలని ప్రయత్నించిన క్షణమే, దేవి అతనికి తన సాయుజ్యపదాన్ని ప్రసాదిస్తుందని ఈ శ్లోకం అత్యంత మధురమైన భక్తిభావంతో చెబుతుంది. ఆమె పాదాలు విష్ణు, బ్రహ్మ, ఇంద్రాదుల కిరీటాలచే పూజింపబడుతున్నవిగా వర్ణించబడ్డాయి.
---
23. త్వయా హృత్వా వామం
> त्वया हृत्वा वामं वपुरपरितृप्तेन मनसा
शरीरार्धं शम्भोरपरमपि शङ्के हृतमभूत् ।
यदेतत्त्वद्रूपं सकलमरुणाभं त्रिनयनं
कुचाभ्यामानम्रं कुटिलशशिचूडालमकुटम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> త్వయా హృత్వా వామం వపురపరితృప్తేన మనసా
శరీరార్ధం శంభోరపరమపి శంకే హృతమభూత్ ।
యదేతత్త్వద్రూపం సకలమరుణాభం త్రినయనం
కుచాభ్యామానమ్రం కుటిలశశిచూడాలమకుటమ్ ॥
భావం:
దేవి శివుని వామభాగాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, ఆమెపై ఉన్న అపారమైన ప్రేమతో శివుని మరొక భాగాన్నీ స్వీకరించినట్లుగా కవి భావిస్తున్నాడు. అలా శివశక్తుల ఏకత్వం అర్ధనారీశ్వర తత్త్వం ద్వారా ప్రతిఫలిస్తుంది.
---
24. జగత్సూతే ధాతా
> जगत्सूते धाता हरिरवति रुद्रः क्षपयते
तिरस्कुर्वन्नेतत्स्वमपि वपुरीशस्तिरयति ।
सदापूर्वः सर्वं तदिदमनुगृह्णाति च शिव-
स्तवाज्ञामालम्ब्य क्षणचलितयोर्भ्रूलतिकयोः ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> జగత్సూతే ధాతా హరిరవతి రుద్రః క్షపయతే
తిరస్కుర్వన్నేతత్స్వమపి వపురీశస్తిరయతి ।
సదాపూర్వః సర్వం తదిదమనుగృహ్ణాతి చ శివః
తవాజ్ఞామాలంబ్య క్షణచలితయోర్భ్రూలతికయోః ॥
భావం:
బ్రహ్మ సృష్టి, విష్ణువు స్థితి, రుద్రుడు లయం, ఈశ్వరుడు తిరోధానం, శివుడు అనుగ్రహం చేస్తారని పంచకృత్య తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఇవన్నీ దేవి కనుబొమ్మల స్వల్ప కదలికతోనే జరుగుతున్నట్లుగా ఆమె పరాశక్తిని కవి స్తుతిస్తున్నాడు.
---
25. త్రయాణాం దేవానాం
> त्रयाणां देवानां त्रिगुणजनितानां तव शिवे
भवेत् पूजा पूजा तव चरणयोर्या विरचिता ।
तथा हि त्वत्पादोद्वहनमणिपीठस्य निकटे
स्थिता ह्येते शश्वन्मुकुलितकरोत्तंसमकुटाः ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> త్రయాణాం దేవానాం త్రిగుణజనితానాం తవ శివే
భవేత్ పూజా పూజా తవ చరణయోర్యా విరచితా ।
తథా హి త్వత్పాదోద్ధ్వహణమణిపీఠస్య నికటే
స్థితా హ్యేతే శశ్వన్ ముకులితకరోత్తంసమకుటాః ॥
భావం:
త్రిగుణాల ఆధారంగా వ్యక్తమయ్యే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు కూడా దేవి పాదపద్మాలను ఆరాధిస్తారని చెబుతుంది. దేవి పాదపీఠ సమీపంలో వారు చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ నిలిచి ఉన్నట్లుగా కవి దర్శిస్తున్నాడు.
---
26. విరిఞ్చిః పంచత్వం
> विरिञ्चिः पञ्चत्वं व्रजति हरिराप्नोति विरतिं
विनाशं कीनाशो भजति धनदो याति निधनम् ।
वितन्द्री माहेन्द्री विततिरपि सम्मीलितदृशा
महासंहारेऽस्मिन् विहरति सति त्वत्पतिरसौ ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> విరిఞ్చిః పంచత్వం వ్రజతి హరిరాప్నోతి విరతిం
వినాశం కీనాశో భజతి ధనదో యాతి నిధనమ్ ।
వితంద్రీ మాహేంద్రి వితతిరపి సమ్మీలితదృశా
మహాసంహారేఽస్మిన్ విహరతి సతి త్వత్పతిరసౌ ॥
భావం:
మహాసంహార సమయంలో బ్రహ్మ, విష్ణు, యముడు, కుబేరుడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల కార్యాలు కూడా ముగుస్తాయి. ఆ సమయంలో దేవి పతి అయిన పరమశివుడు మాత్రమే తన స్వరూపంలో విహరిస్తాడని శ్లోకం వివరిస్తుంది.
---
27. జపో జల్పః
> जपो जल्पः शिल्पं सकलमपि मुद्राविरचनं
गति: प्रादक्षिण्यक्रमणमशनाद्याहुतिविधिः ।
प्रणामः संवेशः सुखमखिलमात्मार्पणदृशा
सपर्यापर्यायस्तव भवतु यन्मे विलसितम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> జపో జల్పః శిల్పం సకలమపి ముద్రావిరచనం
గతిః ప్రాదక్షిణ్యక్రమణమశనాద్యాహుతివిధిః ।
ప్రణామః సంవేశః సుఖమఖిలమాత్మార్పణదృశా
సపర్యాపర్యాయస్తవ భవతు యన్మే విలసితమ్ ॥
భావం:
భక్తి జీవితంలోని ప్రతి కార్యాన్ని దేవి ఆరాధనగా మార్చుతుంది. మాటలు జపంగా, నడక ప్రదక్షిణగా, భోజనం హోమాహుతిగా, నిద్ర నమస్కారంగా, అనుభవించే ప్రతి సుఖం ఆత్మార్పణగా మారాలని భక్తుడు కోరుతున్నాడు.
---
28. సుధామప్యాస్వాద్య
> सुधामप्यास्वाद्य प्रतिभयजरामृत्युहरिणीं
विपद्यन्ते विश्वे विधिशत-मखाद्या दिविषदः ।
करालं यत्क्ष्वेलं कबलितवतः कालकलना
न शम्भोस्तन्मूलं तव जननि ताटङ्कमहिमा ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> సుధామప్యాస్వాద్య ప్రతిభయజరామృత్యుహరిణీం
విపద్యంతే విశ్వే విధిశతమఖాద్యా దివిషదః ।
కరాళం యత్క్ష్వేలం కబలితవతః కాలకలనా
న శంభోస్తన్మూలం తవ జనని తాటంకమహిమా ॥
భావం:
అమృతాన్ని ఆస్వాదించిన దేవతలకూ కాలం, వృద్ధాప్యం, మరణం తప్పవు. కానీ శివుడు హాలాహల విషాన్ని కూడా స్వీకరించి కాలానికి అతీతుడయ్యాడు. దీనికి కారణం దేవి ధరించిన తాటంకాల మహిమ అని భక్తి సంప్రదాయం ఈ శ్లోకంలో సూచిస్తుంది.
---
29. కిరీటం వైరిఞ్చం
> किरीटं वैरिञ्चं परिहर पुरः कैटभभिदः
कठोरे कोटीरे स्खलसि जहि जम्भारिमकुटम् ।
प्रणम्रेष्वेतेषु प्रसभमुपयातस्य भवनं
भवस्याभ्युत्थाने तव परिजनोक्तिः विजयते ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> కిరీటం వైరిఞ్చం పరిహర పురః కైటభభిదః
కఠోరే కోటీરે స్ఖలసి జహి జంభారిమకుటమ్ ।
ప్రణమ్రేష్వేతేషు ప్రసభముపయాతస్య భవనం
భవస్యాభ్యుత్థానే తవ పరిజనోక్తిర్విజయతే ॥
భావం:
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు దేవి సమక్షంలో నమస్కరించడానికి వచ్చినప్పుడు, ఆమె పరిచారికలు వారి కిరీటాలు దేవి పాదాలకు తగలకుండా జాగ్రత్తగా ఉండమని సూచిస్తున్నట్లుగా కవి ఊహిస్తాడు. దేవి పాదపద్మాల పరమోన్నత స్థానాన్ని ఈ కవితా చిత్రణ సూచిస్తుంది.
---
30. స్వదేహోద్భూతాభిః
> स्वदेहोद्भूताभिर्घृणिभिरणिमाद्याभिरभितो
निषेव्ये नित्ये त्वामहमिति सदा भावयति यः ।
किमाश्चर्यं तस्य त्रिनयनसमृद्धिं तृणयतो
महासंवर्ताग्निर्विरचयति नीराजनविधिम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> స్వదేహోద్భూతాభిర్ఘృణిభిరణిమాద్యాభిరభితో
నిషేవ్యే నిత్యే త్వామహమితి సదా భావయతి యః ।
కిమాశ్చర్యం తస్య త్రినయనసమృద్ధిం తృణయతో
మహాసంవర్తాగ్నిర్విరచయతి నీరాజనవిధిమ్ ॥
భావం:
అణిమాది సిద్ధులు దేవి స్వరూపం నుండి వెలువడే కిరణాలుగా ఆమెను సేవిస్తున్నాయని భావించబడుతుంది. “నేనే ఆ దేవిని ధ్యానిస్తున్నాను” అనే ఏకత్వభావంతో ఆమెను నిత్యం ధ్యానించే సాధకునికి, త్రినేత్రుడైన శివుని మహిమ కూడా చిన్నదిగా అనిపించేంత పరమచైతన్యానుభూతి కలుగుతుందని కవితాత్మకంగా వర్ణిస్తుంది.
🌺 21–30 యొక్క అంతరార్థ ప్రవాహం
కుండలినీ/సహస్రారం → దేవి కరుణాదృష్టి → శివశక్తి ఏకత్వం → పంచకృత్యం → దేవతలకూ పరాశక్తి ఆధారం → మహాసంహారం → ప్రతి జీవనకార్యాన్ని పూజగా చూడటం → తాటంక మహిమ → దేవి పాదపద్మ మహిమ → పరమధ్యాన స్థితి.
తప్పకుండా. ఇప్పుడు సౌందర్యలహరి 31–41 శ్లోకాలు కొనసాగిద్దాం. ఇవి ప్రధానంగా శ్రీచక్రం, దేవీ ఉపాసన, మంత్రశక్తి, కుండలినీ, అంతరధ్యానం వంటి భావాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.
🌺 31. చతుర్భిః శ్రీకంఠైః
> चतुर्भिः श्रीकण्ठैः शिवयुवतिभिः पञ्चभिरपि
प्रभिन्नाभिः शम्भोर्नवभिरपि मूलप्रकृतिभिः ।
चतुःचत्वारिंशद्वसुदलकलाश्च त्रिवलय-
त्रिरेखाभिः सार्धं तव शरणकोणाः परिणताः ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> చతుర్భిః శ్రీకంఠైః శివయువతిభిః పంచభిరపి
ప్రభిన్నాభిః శంభోర్నవభిరపి మూలప్రకృతిభిః ।
చతుశ్చత్వారింశద్వసుదలకలాశ్చ త్రివలయ-
త్రిరేఖాభిః సార్ధం తవ శరణకోణాః పరిణతాః ॥
భావం:
శివతత్త్వానికి చెందిన నాలుగు త్రికోణాలు, శక్తితత్త్వానికి చెందిన ఐదు త్రికోణాలు కలసి తొమ్మిది మూలప్రకృతులుగా శ్రీచక్రంలో వ్యక్తమవుతాయి. అనేక దళాలు, వలయాలు, రేఖలతో కూడిన శ్రీచక్ర నిర్మాణాన్ని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది.
---
32. త్వత్సౌందర్యం
> त्वदीयं सौन्दर्यं तुहिनगिरिकन्ये तुलयितुं
कविन्द्राः कल्पन्ते कथमपि विरिञ्चिप्रभृतयः ।
यदालोकौत्सुक्यादमरललना यान्ति मनसा
तपोभिर्दुष्प्रापामपि गिरिसुतं लब्धुमयि ते ॥
భావం:
హిమగిరి కుమార్తె! తమరి సౌందర్యాన్ని పూర్తిగా వర్ణించగల సామర్థ్యం బ్రహ్మాది మహాకవులకూ సులభం కాదు. దేవతాస్త్రీలు కూడా ఆ దివ్యసౌందర్యాన్ని దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో మహత్తరమైన సాధన చేస్తారని కవి చెబుతున్నాడు.
---
33. నరं వర్షీయాంసం
> नरं वर्षीयांसं नयनविरसं नर्मसु जडं
तवापाङ्गालोके पतितमनुधावन्ति शतशः ।
गलद्वेणीबन्धाः कुचकलशविस्रस्तसिचया
हटात् त्रुट्यत्काञ्च्यो विगलितदुकूला युवतयः ॥
భావం:
దేవి కటాక్షం ఎవరి మీద పడుతుందో, సాధారణంగా ఆకర్షణీయంగా కనిపించని వ్యక్తికీ అసాధారణమైన ఆకర్షణ కలుగుతుందని కవితాత్మకంగా చెబుతుంది. ఇక్కడ దేవీ కృప వ్యక్తి యొక్క అంతర్గత విలువను వెలికి తీయగల శక్తిగా ప్రతీకాత్మకంగా చెప్పబడింది.
---
34. క్షితౌ షట్పంచాశత్
> क्षितौ षट्पञ्चाशत् द्विसमधिकपञ्चाशदुदके
हुताशे द्वाषष्टिश्चतुरधिकपञ्चाशदनिले ।
दिवि द्विः षट् त्रिंशन्मनसि च चतुष्षष्टिरिति ये
मयूखास्तेषामप्युपरि तव पादाम्बुजयुगम् ॥
భావం:
భూమి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, మనస్సు మొదలైన తత్త్వాలలోని అనేక శక్తికిరణాలను ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది. ఈ సమస్త తత్త్వాలకు అతీతంగా దేవి పాదపద్మాలు పరాశక్తి స్వరూపంగా నిలుస్తాయని భావం.
---
35. శరజ్జ్యోత్స్నాశుద్ధాం
> शरज्ज्योत्स्नाशुद्धां शशियुतजटाजूटमकुटां
वरत्रासत्राणस्फटिकघटिकापुस्तककराम् ।
सकृन्न त्वा नत्वा कथमिव सतां सन्निदधते
मधुक्षीरद्राक्षामधुरिमधुरीणाः फलिताः ॥
భావం:
శరదృతువు చంద్రకాంతిలా నిర్మలమైన దేవిని ధ్యానిస్తారు. ఆమె జ్ఞానం, రక్షణ, కరుణలకు ప్రతీకగా దర్శించబడుతుంది. ఆమెను ఒక్కసారి భక్తితో నమస్కరించినా మధు, పాలు, ద్రాక్ష కంటే మధురమైన ఫలితాలు లభిస్తాయని కవి స్తుతిస్తున్నాడు.
---
36. కవీనాం సందర్బ
> कवीनां सन्दर्भस्तबकमकरन्दैकसरणिं
कटाक्षव्याक्षेपभ्रमरकलभौ कर्णयुगलम् ।
अमुञ्चन्तौ दृष्ट्वा तव नवरसास्वादतरलौ
असूया संसर्गादलकनयनं किंचिदरुणम् ॥
భావం:
దేవి కటాక్షం కవిత్వానికి మూలమైన మాధుర్యంగా వర్ణించబడుతుంది. ఆమె నేత్రాలు, చెవులు, కటాక్షాలు కవులకు నవరసాల అనుభూతిని ప్రసాదించే దివ్యప్రేరణగా చిత్రించబడ్డాయి.
---
37. దదానే దీనేభ్యః
> ददाने दीनेभ्यः श्रियमनिशमाशानुसदृशीं
अमन्दं सौन्दर्यप्रकरमकरन्दं विकिरति ।
तवास्मिन् मन्दारस्तबकसुभगे यातु चरणे
निमज्जन् मज्जीवः करणचरणः षट्चरणताम् ॥
భావం:
దేవి పాదపద్మాలు మాందార పుష్పగుచ్ఛంలా సుందరంగా ఉన్నాయి. అవి నిరంతరం అనుగ్రహం, సంపద, సౌందర్యాన్ని ప్రసాదించే మాధుర్యధారలుగా వర్ణించబడ్డాయి. భక్తుని జీవితం ఆ పాదపద్మాలలో తేనెటీగలా మునిగిపోవాలని ప్రార్థన.
---
38. తనుచ్ఛాయాభిస్తే
> तनुच्छायाभिस्ते तरुणतरणिश्रीसरणिभिः
दिवं सर्वामुर्वीमरुणिमनि मग्नां स्मरति यः ।
भवत्यस्य त्रस्यद्वनहरिणशाबाक्षि नयनयोः
प्रसादं यस्मिन्नचतुरस्रं किमपि नः ॥
భావం:
దేవి శరీరకాంతి ఉదయసూర్యుని అరుణకాంతిలా ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. ఆమె జింకపిల్లలవంటి సున్నితమైన నేత్రాల కటాక్షం భక్తునిపై పడితే దివ్యమైన అనుగ్రహం లభిస్తుందని భావం.
---
39. ముఖం బిందుం కృత్వా
> मुखं बिन्दुं कृत्वा कुचयुगमधस्तस्य तदधो
हरार्धं ध्यायेद्यो हरमहिषि ते मन्मथकलाम् ।
स सद्यः सङ्क्षोभं नयति वनिता इत्यतिलघु
त्रिलोकीमप्याशु भ्रमयति रविन्दुस्तनयुगाम् ॥
భావం:
దేవి ముఖం, వక్షోజాలు, శక్తితత్త్వాలను ఒక ప్రత్యేక ధ్యానక్రమంలో దర్శించే శ్రీविद్యా ఉపాసనను ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది. ఇక్కడ స్త్రీ–పురుష తత్త్వాల సమన్వయం మరియు చైతన్యశక్తి ప్రధానమైన ప్రతీక.
---
40. కిరంతీమంగేభ్యః
> किरन्तीमङ्गेभ्यः किरणनिकुरुम्बामृतरसं
हृदि त्वामाधत्ते हिमकरशिलामूर्तिमिव यः ।
स सर्पाणां दर्पं शमयति शकुन्ताधिप इव
ज्वरप्लुष्टान् दृष्ट्या सुखयति सुधाधारसिरया ॥
భావం:
దేవి అవయవాల నుండి అమృతకిరణాలు వెలువడుతున్నట్లుగా ధ్యానించబడుతుంది. చంద్రకాంతిశిలవలె శీతలమైన ఆమె స్వరూపాన్ని హృదయంలో నిలుపుకున్నవారికి భయాలు, అంతరతాపాలు శాంతిస్తాయని శ్లోకం సూచిస్తుంది.
---
41. తవాధారే మూలే
> तवाधारे मूले सह समयया लास्यपरया
नवात्मानं मन्ये नवरसमहाताण्डवनटम् ।
उभाभ्यामेताभ्यामुदयविधिमुद्दिश्य दयया
सनाथाभ्यां जज्ञे जनकजननीमज्जगदिदम् ॥
తెలుగు లిప్యంతరీకరణ:
> తవాధారే మూలే సహ సమయయా లాస్యపరయా
నవాత్మానం మన్యే నవరసమహాతాండవనటమ్ ।
ఉభాభ్యామేతాభ్యాముదయవిధిముద్దిశ్య దయయా
సనాథాభ్యాం జజ్ఞే జనకజననీమజ్జగదిదమ్ ॥
భావం:
మూలాధారంలో పరమశివుడు మహాతాండవం చేస్తూ, శక్తి లాస్యరూపంలో ఆయనతో ఏకమై ఉన్న దృశ్యాన్ని ధ్యానిస్తుంది. ఈ శివ–శక్తి సమన్వయం నుంచే జగత్తు సృష్టి సంభవించిందనే తత్త్వాన్ని శ్లోకం ప్రతిపాదిస్తుంది.
🌺 31–41 అంతరార్థం
ఈ భాగాన్ని ఒక తత్త్వప్రవాహంగా చూస్తే:
శ్రీచక్రం → దేవీ సౌందర్యం → కటాక్షశక్తి → తత్త్వాలు → దేవీ రూపధ్యానం → కవిత్వ/వాక్శక్తి → పాదారాధన → అంతరధ్యానం → శివశక్తి ఏకత్వం → సృష్టి.
41వ శ్లోకంతో “ఆనందలహరి” భాగం ముగిసి, సాధారణంగా 42వ శ్లోకం నుంచి “సౌందర్యలహరి” యొక్క ప్రధాన రూపవర్ణన భాగం ప్రారంభమవుతుందని సంప్రదాయంగా పరిగణిస్తారు.