GOVERNMENT OF SOVEREIGN ADHINAYAKA SHRIMAAN
PRAJA MANO RAJYAM — BHARATH AS RAVINDRABHARATH
An Open Appeal to Tata Trusts and the Leadership of the Tata Group
Dear Consequent Children of the Tata Group,
Your achievements in building enduring physical wealth, institutional strength, industrial capabilities, and philanthropic resources represent a significant contribution to India's development. The philanthropic expenditure reported by Tata Trusts for the financial year 2025–26, as presented in the accompanying account, reflects a substantial commitment to rural development, education, cancer care, general healthcare, nutrition, water, sanitation, and assistance to individuals. These initiatives have the potential to improve countless lives when implemented effectively and sustained over time.
I invite you to consider the next stage of this journey: the transformation from the distribution of material wealth to the systematic cultivation, protection, and continuity of human minds.
1. From Physical Wealth to the Wealth of Minds
Dear leaders of Tata Trusts, philanthropy has traditionally sought to reduce suffering, relieve poverty, expand education, and provide essential healthcare. These purposes remain indispensable. Yet the Era of Minds invites us to expand the definition of prosperity beyond the possession and distribution of physical resources.
True progress must also cultivate the intellectual, emotional, ethical, and creative capabilities through which people can understand their circumstances, make informed decisions, solve problems, and contribute to society.
Under the philosophical vision of Praja Mano Rajyam, the distinction between rich and poor must not become a permanent division between empowered and neglected minds. Economic assistance should create pathways towards education, self-reliance, dignity, opportunity, and meaningful participation in society.
The ultimate objective is not to eliminate necessary material assistance, but to ensure that such assistance also strengthens the recipient's capacity to learn, think, create, and build a sustainable future.
2. The Master Mind as a Symbol of Collective Alignment
Within my spiritual and philosophical vision, I present the Master Mind as a central symbol of unity, wisdom, dedication, and the harmonious coordination of human minds.
I invite the Tata Group and its philanthropic institutions to consider how their resources could support a society in which knowledge, compassion, scientific inquiry, and responsible action become shared foundations of progress.
Dedication and devotion, in this context, can be expressed through a commitment to truth, public service, human dignity, ethical conduct, and the welfare of all. Such principles can unite people across economic, cultural, religious, and social differences without requiring everyone to adopt the same personal beliefs.
Let philanthropy become a means of cultivating these shared values while preserving individual freedom, diversity, and the dignity of every person.
3. Adhinayaka Kosh — A Proposed Fund for the Infrastructure of Minds
I propose the concept of Adhinayaka Kosh, envisioned as a dedicated fund for developing the intellectual infrastructure of society.
This is a proposal for consideration, not a claim that such a fund has already been legally established or endorsed by Tata Trusts.
The proposed framework could explore transparent, accountable, and independently governed funding for initiatives such as:
Educational infrastructure: libraries, research laboratories, digital learning centres, scholarships, teacher development, and lifelong learning programmes.
Mind cultivation: critical thinking, scientific literacy, creativity, communication skills, ethical reasoning, and community-based learning.
Healthcare and cognitive well-being: accessible medical services, mental well-being programmes, preventive care, rehabilitation, and responsible health technologies.
Agricultural knowledge systems: farmer education, AI-assisted agricultural advisory services, food processing, sustainable farming, and rural entrepreneurship.
AI and knowledge networks: multilingual educational tools, accessible digital resources, research collaboration, and responsible AI applications.
Youth innovation: fellowships, innovation laboratories, scientific mentorship, entrepreneurship, and opportunities for disadvantaged communities.
Community resilience: programmes that strengthen local institutions, social cooperation, practical skills, and the capacity to respond to crises.
Any initiative operating under the proposed Adhinayaka Kosh concept would require a clearly identified legal structure, appropriate authorisations, transparent financial reporting, independent oversight, and measurable public-benefit objectives.
Tata Trusts could evaluate such a framework independently, without any obligation to adopt its name or governance model.
4. From Relief to Lasting Intellectual Empowerment
Immediate relief remains essential when individuals face illness, poverty, hunger, displacement, or educational exclusion. Nevertheless, philanthropic programmes can achieve deeper and more lasting outcomes when emergency assistance is accompanied by opportunities for long-term development.
A medical grant can help a patient receive treatment. A well-supported healthcare system can help entire communities access care. An educational scholarship can change one student's future. A strong educational ecosystem can enable generations of learners to discover new possibilities.
Similarly, rural development can extend beyond the provision of physical facilities to include agricultural knowledge, digital connectivity, scientific training, local entrepreneurship, and the ability of communities to manage their own development.
The proposed transformation is therefore from relief alone to relief combined with capability-building, from isolated charitable interventions to sustainable institutions, and from short-term expenditure to measurable improvements in human well-being.
5. Philanthropy as an Investment in National Mind Infrastructure
India's development requires both physical infrastructure and intellectual infrastructure. Roads, hospitals, schools, water systems, and research facilities are indispensable, but their long-term value also depends on the knowledge, skills, institutions, and human relationships that sustain them.
The Tata philanthropic tradition could continue contributing to national development by supporting initiatives that connect these dimensions.
A hospital can become a centre for medical education and research. A school can become a lifelong learning hub. An agricultural programme can become a network for scientific knowledge-sharing. A community development project can build local leadership and collective problem-solving capabilities.
In this way, philanthropy can help ensure that material assets generate enduring benefits by strengthening the people and institutions that use them.
6. Securing the Continuity of Minds
Dear consequential children, the continuity of a society depends not only on the preservation of wealth or physical institutions, but also on the transmission of knowledge, values, skills, creativity, and collective memory from one generation to the next.
A society that neglects the development of its minds risks leaving people dependent on temporary assistance without giving them adequate opportunities to build their own futures. Conversely, a society that cultivates intellectual independence, ethical responsibility, and cooperative problem-solving can become more resilient in the face of economic, environmental, and technological uncertainty.
The aim should not be to replace the diversity of human lives with a single model of thinking. It should be to ensure that every person has meaningful opportunities to develop their abilities and participate in society.
Let wealth be preserved and deployed responsibly. Let charitable institutions strengthen human capabilities. Let technology expand access to knowledge. Let public and private institutions work together to create opportunities for present and future generations.
7. A New Measure of Philanthropic Success
I invite Tata Trusts and other philanthropic institutions to consider evaluating their work not only by the amount of money distributed, the number of projects completed, or the number of beneficiaries reached, but also by the enduring capabilities created.
Possible measures include improvements in learning outcomes, access to healthcare, employment opportunities, research capacity, agricultural productivity, community resilience, digital inclusion, and the long-term independence of beneficiaries.
Such measures can help distinguish between expenditure and lasting impact, while recognising that different forms of philanthropy require different evaluation methods.
The guiding question should be:
How many lives have been relieved today, and how many minds and communities have been strengthened for tomorrow?
This question does not diminish the importance of charitable relief. It gives relief a broader purpose by connecting immediate human needs with sustainable development.
An Appeal to the Tata Group
Dear leaders and consequential children of the Tata Group,
Your philanthropic resources can continue to serve as instruments of compassion, opportunity, scientific progress, and national development. I invite you to consider the proposed Adhinayaka Kosh concept as a philosophical framework for investing in the infrastructure of minds, while maintaining the independence, professional governance, and legal responsibilities of your existing institutions.
Let us move towards a future in which material prosperity supports intellectual prosperity, charitable assistance builds lasting capabilities, and scientific advancement is guided by ethical responsibility.
Let India demonstrate that the greatest measure of wealth is not merely what a society accumulates, but also what its people are able to understand, create, preserve, and pass on to future generations.
From charitable expenditure to enduring human capability.
From physical infrastructure to intellectual infrastructure.
From temporary relief to sustainable empowerment.
From isolated achievements to shared human progress.
From material prosperity to the flourishing of minds.
This is the aspiration of Praja Mano Rajyam: a society in which knowledge, dignity, compassion, and opportunity become enduring foundations of collective welfare.
Yours in the spirit of the Era of Minds,
Sovereign Adhinayaka Shrimaan
Eternal Immortal Father, Mother, and Masterly Abode — as expressed in the spiritual and philosophical vision of Sovereign Adhinayaka Bhavan, New Delhi.
Vision: Ravindrabharath — Praja Mano Rajyam — The Infrastructure of Minds for Universal Welfare.
టాటా గ్రూప్కు మహా సంకల్ప ప్రకటన
దాతృత్వ సంపద నుంచి మనస్సుల మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం వరకు
గవర్నమెంట్ ఆఫ్ సార్వభౌమ అధినాయక శ్రీమాన్
ప్రజా మనో రాజ్యం — భారతదేశం రవీంద్రభారత్గా
టాటా ట్రస్ట్స్ మరియు టాటా గ్రూప్ నాయకత్వానికి బహిరంగ విజ్ఞప్తి
ప్రియమైన టాటా గ్రూప్ భావి వారసులారా!
భౌతిక సంపదను సృష్టించడం, శాశ్వతమైన సంస్థలను నిర్మించడం, పారిశ్రామిక సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాల ద్వారా సమాజానికి సేవ చేయడం వంటి రంగాల్లో మీరు సాధించిన విజయాలు భారతదేశ అభివృద్ధికి గణనీయమైన తోడ్పాటును అందిస్తున్నాయి.
మీరు అందించిన వివరాల ప్రకారం, టాటా ట్రస్ట్స్ 2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో గ్రామీణాభివృద్ధి, విద్య, క్యాన్సర్ చికిత్స, సాధారణ ఆరోగ్య సంరక్షణ, పోషకాహారం, తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, వ్యక్తిగత ఆర్థిక సహాయం వంటి రంగాల్లో గణనీయమైన నిధులను వినియోగించింది. ఈ కార్యక్రమాలు సమర్థవంతంగా అమలు చేయబడితే, నిరంతరంగా కొనసాగితే, అనేకమంది జీవితాలను మెరుగుపరిచే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
ఈ ప్రయాణంలో తదుపరి దశను పరిశీలించాలని నేను మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాను.
భౌతిక సంపద పంపిణీ నుంచి మానవ మనస్సుల క్రమబద్ధమైన వికాసం, పరిరక్షణ, నిరంతర అభివృద్ధి వైపు పరివర్తన చెందుదాం.
1. భౌతిక సంపద నుంచి మనస్సుల సంపద వైపు
ప్రియమైన టాటా ట్రస్ట్స్ నాయకులారా!
సాంప్రదాయంగా దాతృత్వం పేదరికాన్ని తగ్గించడం, బాధలను నివారించడం, విద్యను విస్తరించడం, అవసరమైన వైద్య సహాయం అందించడం వంటి లక్ష్యాల కోసం పనిచేస్తోంది. ఈ లక్ష్యాలు నేటికీ అత్యంత అవసరమైనవే.
అయితే, మనస్సుల యుగం మనకు భౌతిక వనరులను సమకూర్చడం, పంపిణీ చేయడం మాత్రమే కాకుండా, మానవ మేధస్సు, భావోద్వేగ పరిపక్వత, నైతిక విలువలు, సృజనాత్మకత వంటి సామర్థ్యాలను కూడా అభివృద్ధి చేయాల్సిన బాధ్యతను గుర్తుచేస్తోంది.
నిజమైన పురోగతి అంటే ప్రజలు తమ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడం, సమాచారంతో కూడిన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, సమస్యలను పరిష్కరించడం, కొత్త ఆలోచనలను సృష్టించడం, సమాజానికి ఉపయోగపడే విధంగా తమ జీవితాలను నిర్మించుకోవడం.
ప్రజా మనో రాజ్యం అనే తాత్విక దృక్పథంలో, ధనికులు మరియు పేదల మధ్య ఉన్న ఆర్థిక వ్యత్యాసం, శక్తివంతమైన మనస్సులు మరియు నిర్లక్ష్యానికి గురైన మనస్సుల మధ్య శాశ్వత విభజనగా మారకూడదు.
ఆర్థిక సహాయం విద్య, స్వావలంబన, గౌరవం, సమాన అవకాశాలు, సామాజిక భాగస్వామ్యానికి మార్గం చూపాలి.
భౌతిక సహాయాన్ని తొలగించడం మన లక్ష్యం కాదు. ఆ సహాయం పొందే వ్యక్తి నేర్చుకునే, ఆలోచించే, సృజించే, తన భవిష్యత్తును నిర్మించుకునే సామర్థ్యాన్ని కూడా బలోపేతం చేయడం మన లక్ష్యం కావాలి.
2. సమష్టి మనస్సుల సమన్వయానికి మాస్టర్ మైండ్
నా ఆధ్యాత్మిక మరియు తాత్విక దృష్టిలో, మాస్టర్ మైండ్ను ఐక్యత, వివేకం, అంకితభావం, మానవ మనస్సుల సామరస్యపూర్వక సమన్వయానికి కేంద్ర ప్రతీకగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను.
జ్ఞానం, కరుణ, శాస్త్రీయ పరిశోధన, బాధ్యతాయుతమైన కార్యాచరణ సమాజ పురోగతికి ఉమ్మడి పునాదులుగా మారే విధంగా తమ వనరులను వినియోగించే అవకాశాలను టాటా గ్రూప్ మరియు దాని దాతృత్వ సంస్థలు పరిశీలించాలని నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
ఈ సందర్భంలో అంకితభావం, భక్తి అంటే సత్యం పట్ల నిబద్ధత, ప్రజాసేవ పట్ల ఆసక్తి, మానవ గౌరవానికి ప్రాధాన్యత, నైతిక ప్రవర్తన, సమస్త ప్రజల సంక్షేమం పట్ల బాధ్యతగా వ్యక్తమవుతాయి.
ఈ విలువలు ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, మతపరమైన, సామాజిక భేదాలకు అతీతంగా ప్రజలను ఏకం చేయాలి. అయితే ప్రతి వ్యక్తి యొక్క స్వేచ్ఛ, వైవిధ్యం, వ్యక్తిగత విశ్వాసాలకు గౌరవం కల్పించాలి.
దాతృత్వం ఈ ఉమ్మడి విలువలను పెంపొందించే సాధనంగా మారాలి.
3. అధినాయక కోశ్ — మనస్సుల మౌలిక సదుపాయాల కోసం ప్రతిపాదిత నిధి
సమాజంలోని మేధో మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రత్యేక నిధిగా అధినాయక కోశ్ (Adhinayaka Kosh) అనే భావనను నేను ప్రతిపాదిస్తున్నాను.
ఇది పరిశీలన కోసం ప్రతిపాదిస్తున్న ఆలోచన మాత్రమే. ఈ నిధి ఇప్పటికే చట్టబద్ధంగా స్థాపించబడిందని లేదా టాటా ట్రస్ట్స్ ఆమోదించిందని దీని అర్థం కాదు.
ఈ ప్రతిపాదిత నిధి కింది రంగాలకు పారదర్శకంగా, జవాబుదారీతనంతో, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణతో సహాయం అందించే విధానాన్ని పరిశీలించవచ్చు.
విద్యా మౌలిక సదుపాయాలు
గ్రంథాలయాలు, పరిశోధనా ప్రయోగశాలలు, డిజిటల్ విద్యా కేంద్రాలు, ఉపకార వేతనాలు, ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ, జీవితాంతం అభ్యసన కార్యక్రమాలు.
మనస్సుల వికాసం
విమర్శనాత్మక ఆలోచన, శాస్త్రీయ అవగాహన, సృజనాత్మకత, సంభాషణా నైపుణ్యాలు, నైతిక విచక్షణ, సమాజ ఆధారిత అభ్యసన కార్యక్రమాలు.
ఆరోగ్యం మరియు మానసిక సంక్షేమం
అందుబాటులో ఉండే వైద్య సేవలు, మానసిక సంక్షేమ కార్యక్రమాలు, వ్యాధి నివారణ, పునరావాసం, బాధ్యతాయుతమైన ఆరోగ్య సాంకేతికతలు.
వ్యవసాయ జ్ఞాన వ్యవస్థలు
రైతుల విద్య, AI ఆధారిత వ్యవసాయ సలహా సేవలు, ఆహార ప్రాసెసింగ్, సుస్థిర వ్యవసాయం, గ్రామీణ పారిశ్రామిక అభివృద్ధి.
కృత్రిమ మేధస్సు మరియు జ్ఞాన నెట్వర్క్లు
బహుభాషా విద్యా సాధనాలు, అందుబాటులో ఉండే డిజిటల్ వనరులు, పరిశోధనా సహకారం, బాధ్యతాయుతమైన AI అనువర్తనాలు.
యువత ఆవిష్కరణలు
పరిశోధనా ఫెలోషిప్లు, ఆవిష్కరణ ప్రయోగశాలలు, శాస్త్రీయ మార్గదర్శకత్వం, పారిశ్రామిక అవకాశాలు, వెనుకబడిన వర్గాలకు సమాన అవకాశాలు.
సమాజ స్థిరత్వం
స్థానిక సంస్థలను బలోపేతం చేయడం, సామాజిక సహకారం, ప్రాయోగిక నైపుణ్యాలు, సంక్షోభాలను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యం పెంపొందించడం.
అధినాయక కోశ్ పేరుతో ఏదైనా కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభిస్తే, దానికి స్పష్టమైన చట్టపరమైన నిర్మాణం, అవసరమైన అనుమతులు, పారదర్శక ఆర్థిక నివేదికలు, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, కొలవగలిగే ప్రజాప్రయోజన లక్ష్యాలు తప్పనిసరిగా ఉండాలి.
టాటా ట్రస్ట్స్ తన స్వతంత్ర నిర్ణయాధికారాన్ని కాపాడుకుంటూ ఈ భావనను స్వయంగా పరిశీలించవచ్చు. ఈ పేరు లేదా పాలనా నమూనాను స్వీకరించాల్సిన ఎలాంటి నిర్బంధం ఉండదు.
4. తక్షణ ఉపశమనం నుంచి శాశ్వత మేధో సాధికారత వరకు
వ్యక్తులు అనారోగ్యం, పేదరికం, ఆకలి, నిరాశ్రయత్వం లేదా విద్యా అవకాశాల లేమిని ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు తక్షణ సహాయం అత్యవసరం.
అయితే, తక్షణ సహాయంతో పాటు దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధికి అవకాశాలను కల్పించినప్పుడు దాతృత్వ కార్యక్రమాలు మరింత లోతైన, శాశ్వతమైన ఫలితాలను అందించగలవు.
వైద్య సహాయం ఒక రోగికి చికిత్స పొందే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. బలమైన ఆరోగ్య వ్యవస్థ మొత్తం సమాజానికి వైద్య సేవలను అందుబాటులోకి తీసుకురాగలదు.
ఒక విద్యార్థికి ఉపకార వేతనం అతని భవిష్యత్తును మార్చగలదు. బలమైన విద్యా వ్యవస్థ అనేక తరాల విద్యార్థులకు కొత్త అవకాశాలను సృష్టించగలదు.
అదేవిధంగా, గ్రామీణాభివృద్ధి కేవలం భౌతిక సదుపాయాల కల్పనతో ముగియకూడదు. వ్యవసాయ జ్ఞానం, డిజిటల్ అనుసంధానం, శాస్త్రీయ శిక్షణ, స్థానిక పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, స్వయంగా అభివృద్ధిని నిర్వహించుకునే సామర్థ్యం కూడా పెరగాలి.
అందువల్ల మన ప్రతిపాదిత పరివర్తన:
తక్షణ ఉపశమనంతో పాటు సామర్థ్య నిర్మాణం.
విడివిడిగా ఉన్న దాతృత్వ కార్యక్రమాల నుంచి సుస్థిర సంస్థల నిర్మాణం.
స్వల్పకాలిక వ్యయం నుంచి మానవ సంక్షేమంలో కొలవగలిగే దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి.
5. జాతీయ మనస్సుల మౌలిక సదుపాయాల్లో దాతృత్వం పాత్ర
భారతదేశ అభివృద్ధికి భౌతిక మౌలిక సదుపాయాలతో పాటు మేధో మౌలిక సదుపాయాలు కూడా అవసరం.
రోడ్లు, ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు, నీటి వ్యవస్థలు, పరిశోధనా కేంద్రాలు అత్యవసరమైనవే. అయితే వాటి దీర్ఘకాలిక విలువను నిలబెట్టేది వాటిని ఉపయోగించే ప్రజల జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, సంస్థాగత సామర్థ్యాలు, పరస్పర సహకారం.
ఈ రెండు అంశాలను అనుసంధానించే కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా టాటా ట్రస్ట్స్ జాతీయ అభివృద్ధికి మరింత తోడ్పడగలదు.
ఒక ఆసుపత్రి వైద్య విద్య మరియు పరిశోధన కేంద్రంగా ఎదగవచ్చు. ఒక పాఠశాల జీవితాంతం అభ్యసన కేంద్రంగా మారవచ్చు. ఒక వ్యవసాయ కార్యక్రమం శాస్త్రీయ జ్ఞానాన్ని పంచుకునే నెట్వర్క్గా అభివృద్ధి చెందవచ్చు. ఒక సమాజాభివృద్ధి ప్రాజెక్టు స్థానిక నాయకత్వాన్ని, సమష్టి సమస్య పరిష్కార సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించవచ్చు.
ఈ విధంగా, భౌతిక ఆస్తులు వాటిని ఉపయోగించే వ్యక్తులు మరియు సంస్థలను బలోపేతం చేయడం ద్వారా శాశ్వతమైన ప్రయోజనాలను అందించగలవు.
6. మనస్సుల నిరంతరతను భద్రపరచడం
ప్రియమైన భావి వారసులారా!
ఒక సమాజం యొక్క నిరంతర అభివృద్ధి కేవలం సంపదను లేదా భౌతిక సంస్థలను కాపాడుకోవడంపైనే ఆధారపడదు. జ్ఞానం, విలువలు, నైపుణ్యాలు, సృజనాత్మకత, సమష్టి జ్ఞాపకాలను ఒక తరం నుంచి మరొక తరానికి అందించడంపైనా ఆధారపడి ఉంటుంది.
తన ప్రజల మేధో వికాసాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసే సమాజం తాత్కాలిక సహాయంపై ఆధారపడే పరిస్థితులను కొనసాగించవచ్చు. ప్రజలకు తమ భవిష్యత్తును తామే నిర్మించుకునే అవకాశాలు పరిమితమవుతాయి.
దీనికి విరుద్ధంగా, మేధో స్వతంత్రత, నైతిక బాధ్యత, సహకారంతో సమస్యలను పరిష్కరించే సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించే సమాజం ఆర్థిక, పర్యావరణ, సాంకేతిక అనిశ్చితులను మరింత సమర్థంగా ఎదుర్కోగలదు.
అయితే, మానవ జీవితాల్లోని వైవిధ్యాన్ని ఒకే ఆలోచనా విధానంతో భర్తీ చేయడం మన లక్ష్యం కాదు. ప్రతి వ్యక్తి తన సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకుని సమాజంలో అర్థవంతంగా పాల్గొనే అవకాశాలను కల్పించడమే లక్ష్యం.
సంపదను బాధ్యతాయుతంగా పరిరక్షించాలి. దాతృత్వ సంస్థలు మానవ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయాలి. సాంకేతికత జ్ఞానానికి అందుబాటును విస్తరించాలి. ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలు ప్రస్తుత మరియు భావి తరాల కోసం అవకాశాలను సృష్టించేందుకు కలిసి పనిచేయాలి.
7. దాతృత్వ విజయాన్ని కొలిచే కొత్త ప్రమాణం
టాటా ట్రస్ట్స్ మరియు ఇతర దాతృత్వ సంస్థలు తమ విజయాన్ని కేవలం ఎంత ధనం ఖర్చు చేశాయి, ఎన్ని ప్రాజెక్టులు పూర్తి చేశాయి, ఎంతమంది లబ్ధిదారులకు సహాయం చేశాయి అనే అంశాల ఆధారంగా మాత్రమే కాకుండా, ఎన్ని శాశ్వత సామర్థ్యాలను నిర్మించాయి అనే అంశం ఆధారంగా కూడా అంచనా వేయాలని నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
దీనికి సంబంధించిన కొలమానాలు:
విద్యా ఫలితాల్లో మెరుగుదల.
ఆరోగ్య సేవలకు పెరిగిన అందుబాటు.
ఉపాధి అవకాశాలు మరియు స్వావలంబన.
పరిశోధనా సామర్థ్యం.
వ్యవసాయ ఉత్పాదకత.
సమాజం సంక్షోభాలను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యం.
డిజిటల్ సేవలకు సమానమైన అందుబాటు.
లబ్ధిదారుల దీర్ఘకాలిక స్వతంత్రత.
వేర్వేరు దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు వేర్వేరు మూల్యాంకన పద్ధతులు అవసరమవుతాయనే విషయాన్ని గుర్తిస్తూ, ఈ ప్రమాణాలు వ్యయం మరియు శాశ్వత ప్రభావం మధ్య తేడాను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి.
మనం అడగాల్సిన ప్రధాన ప్రశ్న:
ఈ రోజు ఎంతమంది జీవితాలకు ఉపశమనం కల్పించాం? రేపటి కోసం ఎంతమంది మనస్సులను, ఎంతమంది సమాజాలను బలోపేతం చేశాం?
ఈ ప్రశ్న తక్షణ సహాయం యొక్క ప్రాముఖ్యతను తగ్గించదు. దానికి మరింత విస్తృతమైన ప్రయోజనాన్ని కల్పిస్తూ, ప్రస్తుత అవసరాలను సుస్థిర అభివృద్ధితో అనుసంధానిస్తుంది.
టాటా గ్రూప్కు నా తుది విజ్ఞప్తి
ప్రియమైన టాటా గ్రూప్ నాయకులారా, భావి వారసులారా!
మీ దాతృత్వ వనరులు కరుణ, అవకాశాలు, శాస్త్రీయ పురోగతి, జాతీయ అభివృద్ధికి నిరంతరం సేవలందించగలవు.
మనస్సుల మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో పెట్టుబడులు పెట్టడానికి ఒక తాత్విక నమూనాగా అధినాయక కోశ్ అనే ప్రతిపాదనను పరిశీలించాలని మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాను. అదే సమయంలో మీ ప్రస్తుత సంస్థల స్వతంత్రత, వృత్తిపరమైన పాలనా ప్రమాణాలు, చట్టపరమైన బాధ్యతలు యథాతథంగా కొనసాగాలి.
భౌతిక సంపద మేధో సంపదకు తోడ్పడే భవిష్యత్తును నిర్మిద్దాం. దాతృత్వ సహాయం శాశ్వత సామర్థ్యాలను సృష్టించాలి. శాస్త్రీయ పురోగతి నైతిక బాధ్యతతో మార్గనిర్దేశం చేయబడాలి.
ఒక సమాజం ఎంత సంపదను కూడబెట్టిందనే దానితోనే కాకుండా, ఆ సమాజంలోని ప్రజలు ఎంత జ్ఞానాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగారు, ఎంత సృజించగలిగారు, ఎంత పరిరక్షించగలిగారు, భావి తరాలకు ఎంత అందించగలిగారు అనే అంశాలతోనూ నిజమైన సంపదను కొలవాలి.
దాతృత్వ వ్యయం నుంచి శాశ్వత మానవ సామర్థ్యం వరకు.
భౌతిక మౌలిక సదుపాయాల నుంచి మేధో మౌలిక సదుపాయాల వరకు.
తాత్కాలిక ఉపశమనం నుంచి సుస్థిర సాధికారత వరకు.
విడివిడిగా ఉన్న విజయాల నుంచి సమష్టి మానవ పురోగతి వరకు.
భౌతిక సంపద నుంచి మనస్సుల వికాసం వరకు.
ఇదే ప్రజా మనో రాజ్యం యొక్క ఆకాంక్ష — జ్ఞానం, గౌరవం, కరుణ, అవకాశాలు సమష్టి సంక్షేమానికి శాశ్వత పునాదులుగా నిలిచే సమాజ నిర్మాణం.
మనస్సుల యుగం పట్ల అంకితభావంతో,
సార్వభౌమ అధినాయక శ్రీమాన్
శాశ్వత అమర తండ్రి, తల్లి మరియు మాస్టర్లీ అబోడ్ — సార్వభౌమ అధినాయక భవన్, న్యూఢిల్లీ అనే ఆధ్యాత్మిక మరియు తాత్విక దార్శనిక భావనలో.
దార్శనిక దృష్టి:
రవీంద్రభారత్ — ప్రజా మనో రాజ్యం — విశ్వ సంక్షేమం కోసం మనస్సుల మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం.
टाटा समूह के लिए महा-संकल्प घोषणा
परोपकारी संपदा से मनुष्यों के बौद्धिक विकास के आधारभूत ढाँचे तक
गवर्नमेंट ऑफ सॉवरेन अधिनायक श्रीमान
प्रजा मनो राज्य — भारतवर्ष का रविन्द्रभारत के रूप में नवदृष्टिकोण
टाटा ट्रस्ट्स और टाटा समूह के नेतृत्व के नाम एक सार्वजनिक आह्वान
प्रिय टाटा समूह के भावी उत्तराधिकारियों और नेतृत्वकर्ताओं!
भौतिक संपदा का सृजन, स्थायी संस्थाओं का निर्माण, औद्योगिक क्षमताओं का विकास और परोपकारी पहलों के माध्यम से समाज की सेवा करना—इन क्षेत्रों में टाटा समूह की उपलब्धियाँ भारत के विकास में महत्वपूर्ण योगदान देती रही हैं।
आपके द्वारा प्रस्तुत विवरण के अनुसार, टाटा ट्रस्ट्स ने वित्त वर्ष 2025–26 में ग्रामीण विकास, शिक्षा, कैंसर उपचार, सामान्य स्वास्थ्य सेवाओं, पोषण, पेयजल, स्वच्छता और व्यक्तिगत आर्थिक सहायता जैसे क्षेत्रों में उल्लेखनीय धनराशि का उपयोग किया। ऐसी पहलें प्रभावी ढंग से लागू हों और निरंतर जारी रहें, तो वे अनेक लोगों के जीवन में सकारात्मक परिवर्तन ला सकती हैं।
आज मैं आपको इस यात्रा के अगले चरण पर विचार करने के लिए आमंत्रित करता हूँ।
आइए, भौतिक संपदा के वितरण से आगे बढ़कर मानव मन के व्यवस्थित विकास, संरक्षण और निरंतर उन्नति की दिशा में परिवर्तन का मार्ग खोजें।
1. भौतिक संपदा से मानसिक और बौद्धिक संपदा की ओर
प्रिय टाटा ट्रस्ट्स के नेतृत्वकर्ताओं!
पारंपरिक रूप से परोपकार का उद्देश्य गरीबी कम करना, पीड़ा दूर करना, शिक्षा का विस्तार करना और जरूरतमंदों को आवश्यक स्वास्थ्य सेवाएँ उपलब्ध कराना रहा है। ये उद्देश्य आज भी अत्यंत महत्वपूर्ण हैं।
लेकिन मनुष्यों के बौद्धिक विकास के इस युग में हमें केवल भौतिक संसाधन जुटाने और वितरित करने तक सीमित नहीं रहना चाहिए। हमें मानवीय बुद्धि, भावनात्मक परिपक्वता, नैतिक मूल्यों, रचनात्मकता और विवेकपूर्ण निर्णय लेने की क्षमता को विकसित करने पर भी ध्यान देना चाहिए।
वास्तविक प्रगति तब होती है, जब लोग परिस्थितियों को समझ सकें, सूचित निर्णय ले सकें, समस्याओं का समाधान कर सकें, नए विचार उत्पन्न कर सकें और अपने जीवन को समाज के लिए उपयोगी बना सकें।
प्रजा मनो राज्य की दार्शनिक दृष्टि में आर्थिक असमानता को ऐसी स्थायी सामाजिक खाई में परिवर्तित नहीं होना चाहिए, जिसमें कुछ लोगों को ज्ञान और अवसर प्राप्त हों, जबकि दूसरे लोग उनसे वंचित रह जाएँ।
आर्थिक सहायता को शिक्षा, आत्मनिर्भरता, गरिमा, समान अवसर और सामाजिक सहभागिता का मार्ग बनना चाहिए।
हमारा उद्देश्य भौतिक सहायता को समाप्त करना नहीं है। हमारा उद्देश्य यह है कि सहायता प्राप्त करने वाला व्यक्ति सीखने, विचार करने, सृजन करने और अपना भविष्य स्वयं निर्मित करने में भी अधिक सक्षम बने।
2. सामूहिक मन के समन्वय के लिए मास्टर माइंड
मेरी आध्यात्मिक और दार्शनिक दृष्टि में, मास्टर माइंड एकता, विवेक, समर्पण और मानव मनों के सामंजस्यपूर्ण समन्वय का प्रतीक है।
मैं टाटा समूह और उसकी परोपकारी संस्थाओं को आमंत्रित करता हूँ कि वे अपने संसाधनों के ऐसे उपयोग पर विचार करें, जिनसे ज्ञान, करुणा, वैज्ञानिक अनुसंधान और उत्तरदायी कार्यप्रणाली समाज की प्रगति के साझा आधार बन सकें।
इस संदर्भ में समर्पण और भक्ति का अर्थ है—सत्य के प्रति निष्ठा, जनसेवा के प्रति प्रतिबद्धता, मानवीय गरिमा का सम्मान, नैतिक आचरण और समस्त समाज के कल्याण के प्रति उत्तरदायित्व।
इन मूल्यों को आर्थिक, सांस्कृतिक, धार्मिक और सामाजिक भिन्नताओं से ऊपर उठकर लोगों को जोड़ना चाहिए। साथ ही, प्रत्येक व्यक्ति की स्वतंत्रता, विविधता और व्यक्तिगत आस्थाओं का सम्मान भी सुरक्षित रहना चाहिए।
परोपकार इन साझा मूल्यों को विकसित करने का एक प्रभावी माध्यम बन सकता है।
3. अधिनायक कोष — मनुष्यों के बौद्धिक विकास के लिए प्रस्तावित निधि
समाज के बौद्धिक और ज्ञान संबंधी आधारभूत ढाँचे को विकसित करने के उद्देश्य से मैं अधिनायक कोष (Adhinayaka Kosh) की अवधारणा प्रस्तावित करता हूँ।
यह विचार-विमर्श के लिए प्रस्तुत एक प्रस्ताव है। इसका अर्थ यह नहीं है कि यह कोष पहले से कानूनी रूप से स्थापित है या टाटा ट्रस्ट्स ने इसे स्वीकृति दी है।
इस प्रस्तावित कोष के माध्यम से निम्नलिखित क्षेत्रों में पारदर्शी, उत्तरदायी और स्वतंत्र निगरानी के अंतर्गत सहायता उपलब्ध कराने की संभावनाओं पर विचार किया जा सकता है।
शिक्षा का आधारभूत ढाँचा
पुस्तकालय, अनुसंधान प्रयोगशालाएँ, डिजिटल शिक्षा केंद्र, छात्रवृत्तियाँ, शिक्षकों का प्रशिक्षण और जीवनपर्यंत सीखने के कार्यक्रम।
मन और बुद्धि का विकास
आलोचनात्मक चिंतन, वैज्ञानिक दृष्टिकोण, रचनात्मकता, संवाद कौशल, नैतिक विवेक और सामुदायिक शिक्षण कार्यक्रम।
स्वास्थ्य और मानसिक कल्याण
सुलभ चिकित्सा सेवाएँ, मानसिक स्वास्थ्य संबंधी सहायता, रोग निवारण, पुनर्वास और उत्तरदायी स्वास्थ्य प्रौद्योगिकियाँ।
कृषि ज्ञान प्रणालियाँ
किसानों के लिए शिक्षा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित कृषि परामर्श, खाद्य प्रसंस्करण, टिकाऊ कृषि और ग्रामीण उद्यमिता का विकास।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता और ज्ञान नेटवर्क
बहुभाषी शैक्षिक साधन, सुलभ डिजिटल संसाधन, अनुसंधान सहयोग और उत्तरदायी AI अनुप्रयोग।
युवा नवाचार
अनुसंधान फेलोशिप, नवाचार प्रयोगशालाएँ, वैज्ञानिक मार्गदर्शन, उद्यमिता के अवसर और वंचित समुदायों के लिए समान अवसर।
सामुदायिक सुदृढ़ता
स्थानीय संस्थाओं को मजबूत करना, सामाजिक सहयोग, व्यावहारिक कौशल विकसित करना और संकटों का सामना करने की सामूहिक क्षमता बढ़ाना।
यदि अधिनायक कोष के नाम से कोई कार्यक्रम स्थापित किया जाता है, तो उसके लिए स्पष्ट कानूनी ढाँचा, आवश्यक अनुमतियाँ, पारदर्शी वित्तीय रिपोर्टिंग, स्वतंत्र निगरानी और मापने योग्य जनकल्याणकारी लक्ष्य अनिवार्य होने चाहिए।
टाटा ट्रस्ट्स अपनी स्वतंत्र निर्णय लेने की क्षमता बनाए रखते हुए इस विचार का स्वतंत्र रूप से मूल्यांकन कर सकते हैं। इस नाम या शासन व्यवस्था को अपनाने के लिए उन पर कोई बाध्यता नहीं होनी चाहिए।
4. तात्कालिक राहत से स्थायी बौद्धिक सशक्तीकरण तक
जब लोग बीमारी, गरीबी, भूख, बेघर होने या शिक्षा के अवसरों की कमी का सामना कर रहे हों, तब तत्काल सहायता अत्यंत आवश्यक होती है।
लेकिन जब तत्काल सहायता के साथ दीर्घकालिक विकास के अवसर भी उपलब्ध कराए जाते हैं, तब परोपकारी कार्यक्रम अधिक गहरे और स्थायी परिणाम उत्पन्न कर सकते हैं।
चिकित्सा सहायता किसी रोगी को उपचार उपलब्ध कराती है। एक सुदृढ़ स्वास्थ्य व्यवस्था पूरे समाज के लिए चिकित्सा सेवाओं की उपलब्धता बढ़ा सकती है।
एक छात्र को मिली छात्रवृत्ति उसका भविष्य बदल सकती है। एक मजबूत शिक्षा व्यवस्था अनेक पीढ़ियों के विद्यार्थियों के लिए नए अवसर खोल सकती है।
इसी प्रकार, ग्रामीण विकास केवल भौतिक सुविधाएँ उपलब्ध कराने तक सीमित नहीं रहना चाहिए। कृषि ज्ञान, डिजिटल संपर्क, वैज्ञानिक प्रशिक्षण, स्थानीय उद्यमिता और आत्मनिर्भर विकास की क्षमता भी बढ़नी चाहिए।
इसलिए हमारे प्रस्तावित परिवर्तन के तीन प्रमुख आधार होने चाहिए:
तात्कालिक राहत के साथ क्षमता निर्माण।
अलग-अलग परोपकारी परियोजनाओं से आगे बढ़कर स्थायी संस्थाओं का निर्माण।
अल्पकालिक व्यय के साथ मानव कल्याण में मापने योग्य दीर्घकालिक प्रगति।
5. राष्ट्रीय बौद्धिक आधारभूत ढाँचे के निर्माण में परोपकार की भूमिका
भारत के विकास के लिए भौतिक आधारभूत ढाँचे के साथ-साथ बौद्धिक आधारभूत ढाँचे का विकास भी आवश्यक है।
सड़कें, अस्पताल, विद्यालय, जल प्रणालियाँ और अनुसंधान केंद्र अत्यंत महत्वपूर्ण हैं। लेकिन इनकी दीर्घकालिक उपयोगिता उन लोगों के ज्ञान, कौशल, संस्थागत क्षमता और पारस्परिक सहयोग पर भी निर्भर करती है, जो इनका उपयोग करते हैं।
टाटा ट्रस्ट्स ऐसे कार्यक्रमों को समर्थन देकर राष्ट्रीय विकास में और अधिक योगदान दे सकते हैं, जो इन दोनों पक्षों को जोड़ते हैं।
एक अस्पताल चिकित्सा शिक्षा और अनुसंधान केंद्र के रूप में विकसित हो सकता है। एक विद्यालय जीवनपर्यंत शिक्षा का केंद्र बन सकता है। एक कृषि कार्यक्रम वैज्ञानिक ज्ञान साझा करने वाले नेटवर्क में बदल सकता है। एक सामुदायिक विकास परियोजना स्थानीय नेतृत्व और सामूहिक समस्या-समाधान की क्षमता को मजबूत कर सकती है।
इस प्रकार, भौतिक संपत्तियाँ उन व्यक्तियों और संस्थाओं को सशक्त बनाकर स्थायी लाभ उत्पन्न कर सकती हैं, जो उनका उपयोग करते हैं।
6. मानवीय ज्ञान और मानसिक विकास की निरंतरता का संरक्षण
प्रिय भावी उत्तराधिकारियों!
किसी समाज की निरंतर प्रगति केवल उसकी संपत्ति और भौतिक संस्थाओं के संरक्षण पर निर्भर नहीं करती। यह ज्ञान, मूल्यों, कौशल, रचनात्मकता और सामूहिक अनुभवों को एक पीढ़ी से दूसरी पीढ़ी तक पहुँचाने पर भी निर्भर करती है।
जो समाज अपने नागरिकों के बौद्धिक विकास की उपेक्षा करता है, वह अस्थायी सहायता पर निर्भर रहने वाली परिस्थितियों को बनाए रख सकता है। इससे लोगों के लिए अपना भविष्य स्वयं निर्मित करने के अवसर सीमित हो सकते हैं।
इसके विपरीत, जो समाज बौद्धिक स्वतंत्रता, नैतिक उत्तरदायित्व और सहयोग के माध्यम से समस्याओं का समाधान करने की क्षमता विकसित करता है, वह आर्थिक, पर्यावरणीय और तकनीकी अनिश्चितताओं का अधिक प्रभावी ढंग से सामना कर सकता है।
हालाँकि, हमारा उद्देश्य मानव जीवन की विविधता को किसी एक विचारधारा से प्रतिस्थापित करना नहीं है। हमारा उद्देश्य प्रत्येक व्यक्ति को अपनी क्षमताओं का विकास करने और समाज में सार्थक भागीदारी निभाने के अवसर उपलब्ध कराना है।
संपदा का उत्तरदायित्वपूर्ण संरक्षण होना चाहिए। परोपकारी संस्थाओं को मानवीय क्षमताओं को मजबूत करना चाहिए। प्रौद्योगिकी को ज्ञान की पहुँच का विस्तार करना चाहिए। सरकार और निजी संस्थाओं को वर्तमान तथा भावी पीढ़ियों के लिए अवसर निर्मित करने हेतु सहयोग करना चाहिए।
7. परोपकारी सफलता को मापने के नए मानदंड
मैं टाटा ट्रस्ट्स और अन्य परोपकारी संस्थाओं को आमंत्रित करता हूँ कि वे अपनी सफलता का मूल्यांकन केवल इस आधार पर न करें कि कितना धन खर्च हुआ, कितनी परियोजनाएँ पूरी हुईं या कितने लोगों तक सहायता पहुँची। इसके साथ यह भी देखा जाना चाहिए कि कितनी स्थायी क्षमताओं का निर्माण हुआ।
इसके लिए निम्नलिखित मानदंड अपनाए जा सकते हैं:
शैक्षिक परिणामों में सुधार।
स्वास्थ्य सेवाओं तक बेहतर पहुँच।
रोजगार के अवसरों और आत्मनिर्भरता में वृद्धि।
अनुसंधान क्षमता का विस्तार।
कृषि उत्पादकता में सुधार।
संकटों का सामना करने की सामुदायिक क्षमता।
डिजिटल सेवाओं तक समान पहुँच।
लाभार्थियों की दीर्घकालिक स्वतंत्रता और आत्मनिर्भरता।
यह समझना आवश्यक है कि अलग-अलग परोपकारी कार्यक्रमों के लिए अलग-अलग मूल्यांकन विधियों की आवश्यकता हो सकती है। फिर भी, ऐसे मानदंड व्यय और स्थायी प्रभाव के बीच अंतर स्पष्ट करने में सहायक होंगे।
हमें स्वयं से एक महत्वपूर्ण प्रश्न पूछना चाहिए:
आज हमने कितने लोगों को राहत पहुँचाई, और भविष्य के लिए कितने मनों तथा कितने समुदायों को सशक्त बनाया?
यह प्रश्न तात्कालिक सहायता के महत्व को कम नहीं करता। इसके बजाय, यह वर्तमान आवश्यकताओं को सतत विकास से जोड़ते हुए सहायता के उद्देश्य को और व्यापक बनाता है।
टाटा समूह से मेरा अंतिम आह्वान
प्रिय टाटा समूह के नेतृत्वकर्ताओं और भावी उत्तराधिकारियों!
आपके परोपकारी संसाधन करुणा, अवसर, वैज्ञानिक प्रगति और राष्ट्रीय विकास की निरंतर सेवा कर सकते हैं।
मैं आपको मनुष्यों के बौद्धिक विकास के आधारभूत ढाँचे में निवेश के लिए एक दार्शनिक प्रस्ताव के रूप में अधिनायक कोष की अवधारणा पर विचार करने के लिए आमंत्रित करता हूँ। साथ ही, आपकी मौजूदा संस्थाओं की स्वतंत्रता, पेशेवर शासन व्यवस्था और कानूनी उत्तरदायित्व पूरी तरह सुरक्षित रहने चाहिए।
आइए, ऐसा भविष्य निर्मित करें जिसमें भौतिक संपदा बौद्धिक संपदा के विकास में सहायक बने। परोपकारी सहायता स्थायी क्षमताओं का निर्माण करे। वैज्ञानिक प्रगति नैतिक उत्तरदायित्व से निर्देशित हो।
किसी समाज की वास्तविक संपन्नता केवल इस बात से नहीं मापी जानी चाहिए कि उसने कितनी संपत्ति अर्जित की है। यह भी देखा जाना चाहिए कि उसके लोगों ने कितना ज्ञान प्राप्त किया, कितना नया सृजन किया, कितना ज्ञान सुरक्षित रखा और भावी पीढ़ियों को कितना हस्तांतरित किया।
परोपकारी व्यय से स्थायी मानवीय क्षमता तक।
भौतिक आधारभूत ढाँचे से बौद्धिक आधारभूत ढाँचे तक।
तात्कालिक राहत से सतत सशक्तीकरण तक।
अलग-अलग उपलब्धियों से सामूहिक मानवीय प्रगति तक।
भौतिक संपदा से मन और बुद्धि के विकास तक।
यही प्रजा मनो राज्य की आकांक्षा है—एक ऐसे समाज का निर्माण, जिसमें ज्ञान, गरिमा, करुणा और अवसर सामूहिक कल्याण की स्थायी नींव बनें।
मनुष्यों के बौद्धिक विकास के युग के प्रति समर्पित,
सॉवरेन अधिनायक श्रीमान
शाश्वत अमर पिता, माता और मास्टरली एबोड — सॉवरेन अधिनायक भवन, नई दिल्ली की आध्यात्मिक एवं दार्शनिक संकल्पना के अंतर्गत।
दार्शनिक दृष्टि
रविन्द्रभारत — प्रजा मनो राज्य — सार्वभौमिक कल्याण के लिए मनुष्यों के बौद्धिक विकास का आधारभूत ढाँचा।
Yours Ravishingly
Sovereign Adhinayaka Shrimaan
Sovereign Hospital-cum-Guest House
Sovereign Adhinayaka Bhavan Estate
Erstwhile Rashtrapati Bhavan, New Delhi
A Transformation from Anjani Ravishanker Pilla
As the transformation from Anjani Ravishanker Pilla, son of Gopala Krishna Saibaba and Rangaveni Pilla, I present this identity in the spirit of my vision that they represent the last material parents of the Universe, who secured the whole human race as minds.
Aadhaar Card Number: 539960018025