From IT to hospitals, from healthcare to agriculture, from art to architecture—
AI is now visible in every field.
It is rapidly transforming education and jobs.
Every day it brings new opportunities, making every sector more innovative and competitive.
How should we prepare ourselves for these changes?
What skills are especially required for employees?
To answer these questions,
we have Professor Ramesh Loganathan with us,
who has three decades of experience in education and technology.
He has worked in AI-based edtech startups
and is also involved in the Government of India’s “Bhashini” project.
Today, the entire world is talking about AI.
Where does India stand in this field?
AI can be viewed from three perspectives:
Research,
Model development,
Adoption.
In terms of adoption,
India is among the best in the world.
Companies like Microsoft and Google
have major operations in India.
Organizations like Infosys and TCS
are delivering technology solutions globally.
So, in terms of technology awareness,
India is at a global level.
In research as well,
institutions like IITs and IISc
are doing high-quality work.
However, compared to the US and Europe,
we have fewer such institutions.
The quality is similar,
but the quantity is lower.
In model development,
India is slightly behind.
We mostly adopt global models
and customize them for our needs.
India is now working toward building its own models.
AI is not just a chatbot.
It goes beyond internet search.
Earlier, when we searched on Google,
we got multiple results.
Now AI understands them
and gives a summarized answer.
But the real value
comes from enterprise use.
For example, in healthcare,
AI can analyze patient data
and estimate treatment duration.
The doctor makes the final decision,
but AI supports the process.
Insurance companies can also use this.
However, high-risk tasks like prescribing medicine
still remain with humans.
Creating a prototype with AI is easy,
but taking it to production is difficult.
A demo built in two weeks
may take two years to become production-ready.
There is fear that AI will eliminate jobs.
But currently, fresher hiring has not reduced.
The technology exists,
but full implementation is complex.
Businesses require near 100% accuracy,
which is still not achievable.
So full automation
will take time.
In India, AI is expanding
across all sectors.
But jobs are not disappearing completely.
New opportunities are also emerging.
Students and employees
must learn AI-related skills.
They should also think in the direction of startups.
Parents should not put excessive pressure on children.
Sending them only to coaching institutes
reduces creativity.
Students should learn independently.
They should use online resources.
They should build something new.
They should try startups.
Even if they fail,
the experience is valuable.
Students should spend a few hours daily
learning on their own.
They should learn while enjoying the process.
That is highly valuable for the future.
In choosing courses,
students should have freedom.
They should choose what they like.
Fields like liberal arts
also have good opportunities.
Education should not be only for getting a job.
One should do what they truly enjoy.
Not everyone needs to learn coding.
But everyone should have
basic awareness of technology.
With simple tools,
even non-programmers can build systems.
In the AI era,
the most important skill is:
👉 Original thinking
This cannot be easily replaced.
No matter the field,
creative thinking is essential.
One must stay updated continuously.
Then jobs will remain secure.
Most importantly—
one must have interest in their work.
Only then life becomes fulfilling.
यहाँ आपका पूरा कंटेंट साफ़, सरल और लाइन-बाय-लाइन हिंदी में अनुवाद किया गया है 👇
---
आईटी से लेकर अस्पतालों तक, स्वास्थ्य सेवा से लेकर कृषि तक, कला से लेकर वास्तुकला तक—
आज हर क्षेत्र में एआई दिखाई दे रहा है।
यह शिक्षा और नौकरियों को तेज़ी से बदल रहा है।
हर दिन नए अवसर लाते हुए, हर क्षेत्र को अधिक इनोवेटिव और प्रतिस्पर्धी बना रहा है।
इन बदलावों के अनुसार हमें कैसे तैयार होना चाहिए?
खासकर कर्मचारियों के लिए कौन-कौन सी स्किल्स ज़रूरी हैं?
इन सवालों के जवाब जानने के लिए
हमारे साथ हैं प्रोफेसर रमेश लोगनाथन,
जिन्हें शिक्षा और टेक्नोलॉजी क्षेत्र में तीन दशकों का अनुभव है।
उन्होंने एआई आधारित एडटेक स्टार्टअप्स पर काम किया है
और भारत सरकार के “भाषिणी” प्रोजेक्ट में भी जुड़े हुए हैं।
आज पूरी दुनिया एआई की बात कर रही है।
इस क्षेत्र में भारत कहाँ खड़ा है?
एआई को तीन दृष्टिकोणों से समझा जा सकता है:
रिसर्च,
मॉडल डेवलपमेंट,
एडॉप्शन।
एडॉप्शन के मामले में
भारत दुनिया के सर्वश्रेष्ठ देशों में है।
माइक्रोसॉफ्ट और गूगल जैसी कंपनियों के
भारत में बड़े ऑपरेशन्स हैं।
इन्फोसिस और टीसीएस जैसी कंपनियाँ
दुनिया भर को टेक्नोलॉजी सेवाएँ दे रही हैं।
इसलिए टेक्नोलॉजी की समझ में
भारत वैश्विक स्तर पर मजबूत है।
रिसर्च के क्षेत्र में भी
आईआईटी और आईआईएससी जैसे संस्थान
उच्च स्तर का काम कर रहे हैं।
लेकिन अमेरिका और यूरोप की तुलना में
हमारे पास ऐसे संस्थानों की संख्या कम है।
क्वालिटी समान है,
लेकिन संख्या कम है।
मॉडल डेवलपमेंट में
भारत थोड़ा पीछे है।
हम अधिकतर वैश्विक मॉडल्स का उपयोग करते हैं
और उन्हें अपने अनुसार ढालते हैं।
भारत अब अपने स्वयं के मॉडल बनाने की दिशा में काम कर रहा है।
एआई सिर्फ एक चैटबॉट नहीं है।
यह इंटरनेट सर्च से भी आगे है।
पहले हम गूगल पर सर्च करते थे
तो कई परिणाम मिलते थे।
अब एआई उन्हें समझकर
हमें सारांश के रूप में देता है।
लेकिन असली मूल्य
एंटरप्राइज उपयोग में है।
उदाहरण के लिए, स्वास्थ्य क्षेत्र में
एआई मरीज के डेटा का विश्लेषण करके
इलाज की अवधि का अनुमान लगा सकता है।
अंतिम निर्णय डॉक्टर ही लेते हैं,
लेकिन एआई सहायता करता है।
इंश्योरेंस कंपनियाँ भी इसका उपयोग कर सकती हैं।
लेकिन दवा लिखने जैसे
उच्च जोखिम वाले काम अभी भी इंसानों के पास हैं।
एआई से प्रोटोटाइप बनाना आसान है,
लेकिन उसे प्रोडक्शन तक ले जाना कठिन है।
दो हफ्तों में बना डेमो
दो साल में प्रोडक्शन लेवल तक पहुँच सकता है।
एआई से नौकरियाँ खत्म हो जाएंगी—ऐसी चिंता है।
लेकिन अभी फ्रेशर्स की भर्ती कम नहीं हुई है।
टेक्नोलॉजी मौजूद है,
लेकिन उसे पूरी तरह लागू करना कठिन है।
बिज़नेस को लगभग 100% सटीकता चाहिए,
जो अभी संभव नहीं है।
इसलिए पूरी तरह ऑटोमेशन में
समय लगेगा।
भारत में एआई
सभी क्षेत्रों में फैल रहा है।
लेकिन नौकरियाँ पूरी तरह खत्म नहीं हो रही हैं।
नए अवसर भी पैदा हो रहे हैं।
छात्रों और कर्मचारियों को
एआई से जुड़ी स्किल्स सीखनी चाहिए।
उन्हें स्टार्टअप्स के बारे में भी सोचना चाहिए।
माता-पिता को बच्चों पर ज़्यादा दबाव नहीं डालना चाहिए।
उन्हें केवल कोचिंग संस्थानों में भेजने से
रचनात्मकता कम हो जाती है।
बच्चों को खुद से सीखना चाहिए।
इंटरनेट पर उपलब्ध संसाधनों का उपयोग करना चाहिए।
कुछ नया बनाना चाहिए।
स्टार्टअप शुरू करने की कोशिश करनी चाहिए।
अगर असफल भी हों,
तो अनुभव बहुत मूल्यवान होता है।
छात्रों को रोज़ कुछ समय
स्वयं सीखने में लगाना चाहिए।
सीखते समय आनंद लेना चाहिए।
यही भविष्य के लिए सबसे उपयोगी है।
कोर्स चुनने में
बच्चों को स्वतंत्रता मिलनी चाहिए।
उन्हें अपनी पसंद के अनुसार पढ़ाई करनी चाहिए।
लिबरल आर्ट्स जैसे क्षेत्रों में भी
अच्छे अवसर हैं।
पढ़ाई सिर्फ नौकरी पाने के लिए नहीं होनी चाहिए।
जो काम पसंद हो, वही करना चाहिए।
हर किसी को कोडिंग सीखना ज़रूरी नहीं है।
लेकिन टेक्नोलॉजी की बुनियादी समझ
हर किसी को होनी चाहिए।
आज के टूल्स के साथ
नॉन-प्रोग्रामर भी सिस्टम बना सकते हैं।
एआई के इस दौर में
सबसे महत्वपूर्ण स्किल है:
👉 मौलिक सोच (Original Thinking)
इसे आसानी से बदला नहीं जा सकता।
आप किसी भी क्षेत्र में हों,
रचनात्मक सोच जरूरी है।
हमेशा अपडेट रहना चाहिए।
तभी नौकरी सुरक्षित रहेगी।
सबसे महत्वपूर्ण—
काम के प्रति रुचि होनी चाहिए।
तभी जीवन संतोषजनक बनता है।
ఐటీ నుంచి హాస్పిటల్స్ వరకు, వైద్యం నుంచి వ్యవసాయం వరకు, ఆర్ట్ నుంచి ఆర్కిటెక్చర్ వరకు—
ప్రతి రంగంలో ఇప్పుడు ఏఐ ప్రభావం కనిపిస్తోంది.
విద్య, ఉద్యోగాలను ఇది వేగంగా మార్చుతోంది.
ప్రతి రోజు కొత్త అవకాశాలను తెస్తూ, ప్రతి రంగాన్ని మరింత ఇన్నోవేటివ్గా మరియు కాంపిటిటివ్గా మార్చుతోంది.
ఈ మార్పులకు అనుగుణంగా మనం ఎలా సిద్ధం కావాలి?
ప్రత్యేకంగా ఉద్యోగులకు అవసరమైన నైపుణ్యాలు ఏమిటి?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం తెలుసుకోవడానికి,
విద్యా మరియు టెక్నాలజీ రంగాల్లో మూడు దశాబ్దాల అనుభవం ఉన్న
ప్రొఫెసర్ రమేష్ లోగనాథన్ మనతో ఉన్నారు.
ఆయన ఏఐ ఆధారిత ఎడ్టెక్ స్టార్టప్స్ అభివృద్ధిలో పనిచేస్తున్నారు.
అలాగే భారత ప్రభుత్వ “భాషిణి” ప్రాజెక్టులో భాగస్వామిగా ఉన్నారు.
ఇప్పుడు ప్రపంచం మొత్తం ఏఐ గురించి మాట్లాడుతోంది.
ఇండియా ఏఐ రంగంలో ఎక్కడ ఉంది?
ఏఐను మూడు కోణాల్లో చూడవచ్చు:
ఒకటి రీసెర్చ్,
రెండోది మోడల్ డెవలప్మెంట్,
మూడోది అడాప్షన్.
అడాప్షన్ విషయంలో చూస్తే,
ఇండియా ప్రపంచంలో అత్యుత్తమ స్థాయిలో ఉంది.
మైక్రోసాఫ్ట్, గూగుల్ వంటి పెద్ద కంపెనీలు
ఇండియాలో పెద్ద ఆపరేషన్స్ నిర్వహిస్తున్నాయి.
ఇన్ఫోసిస్, టీసీఎస్ వంటి సంస్థలు కూడా
ప్రపంచానికి టెక్నాలజీ సేవలు అందిస్తున్నాయి.
అందువల్ల, టెక్నాలజీ అవగాహనలో
మన దేశం ప్రపంచ స్థాయిలో ఉంది.
రీసెర్చ్ విషయంలో కూడా
ఐఐటీలు, ఐఐఎస్సీ వంటి సంస్థలు
అత్యుత్తమ పరిశోధనలు చేస్తున్నాయి.
కానీ యూఎస్, యూరప్తో పోలిస్తే
మన వద్ద యూనివర్సిటీల సంఖ్య తక్కువ.
క్వాలిటీ సమానంగా ఉన్నా,
క్వాంటిటీ మాత్రం తక్కువ.
మోడల్ డెవలప్మెంట్ విషయంలో
మనము కొంచెం వెనుకబడి ఉన్నాము.
ప్రపంచంలో ఉన్న మోడల్స్ను తీసుకుని
మన అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉపయోగిస్తున్నాం.
ఇండియా ఇప్పుడు స్వంత మోడల్స్ అభివృద్ధికి
ప్రయత్నిస్తోంది.
ఏఐ అంటే కేవలం చాట్బాట్ కాదు.
ఇది ఇంటర్నెట్ సెర్చ్ కంటే ముందుకు వెళ్లింది.
ముందు మనం గూగుల్లో సెర్చ్ చేస్తే
చాలా రిజల్ట్స్ వస్తాయి.
ఇప్పుడు ఏఐ వాటిని అర్థం చేసుకుని
సారాంశంగా మనకు ఇస్తుంది.
అయితే అసలు విలువ
ఎంటర్ప్రైజ్ వినియోగంలో ఉంది.
ఉదాహరణకు హాస్పిటల్ తీసుకుంటే,
ఏఐ పేషెంట్ డేటాను విశ్లేషించి
చికిత్స కాలాన్ని అంచనా వేయగలదు.
డాక్టర్ తుది నిర్ణయం తీసుకుంటాడు,
కానీ ఏఐ సహాయం చేస్తుంది.
ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీలు కూడా
ఇది ఉపయోగించవచ్చు.
కానీ మెడిసిన్ ప్రిస్క్రైబ్ చేయడం వంటి
హై రిస్క్ పనులు ఇప్పటికీ మనుషులదే.
ఏఐతో ప్రోటోటైప్ చేయడం సులభం.
కానీ ప్రొడక్షన్ స్థాయికి తీసుకెళ్లడం కష్టం.
రెండు వారాల్లో చేసిన డెమోను
ప్రొడక్షన్కు తీసుకెళ్లడానికి
రెండు సంవత్సరాలు పడవచ్చు.
ఏఐ వల్ల ఉద్యోగాలు పోతాయనే భయం ఉంది.
కానీ ప్రస్తుతం ఫ్రెషర్ హైరింగ్ తగ్గలేదు.
టెక్నాలజీ ఉంది,
కానీ దాన్ని పూర్తిగా అమలు చేయడం కష్టం.
బిజినెస్లకు 100% ఖచ్చితత్వం అవసరం.
అది ఇంకా సాధ్యం కాలేదు.
అందువల్ల పూర్తి ఆటోమేషన్కు
ఇంకా సమయం పడుతుంది.
ఇండియాలో ఏఐ ప్రభావం
అన్ని రంగాల్లో విస్తరిస్తోంది.
కానీ ఉద్యోగాలు పూర్తిగా పోవడం లేదు.
కొత్త అవకాశాలు కూడా వస్తున్నాయి.
విద్యార్థులు మరియు ఉద్యోగులు
ఏఐ నైపుణ్యాలు నేర్చుకోవాలి.
అలాగే స్టార్టప్ దిశగా ఆలోచించాలి.
పేరెంట్స్ పిల్లలపై ఒత్తిడి చేయకూడదు.
కోచింగ్ సెంటర్లలో పెట్టడం వల్ల
సృజనాత్మకత తగ్గుతుంది.
పిల్లలు స్వతంత్రంగా నేర్చుకోవాలి.
ఇంటర్నెట్లో ఉన్న రిసోర్సులను ఉపయోగించాలి.
ఏదైనా కొత్తగా నిర్మించాలి.
స్టార్టప్ ప్రయత్నించాలి.
విజయం కాకపోయినా
అనుభవం విలువైనది.
విద్యార్థులు రోజుకు కొన్ని గంటలు
స్వయంగా నేర్చుకోవాలి.
ఎంజాయ్ చేస్తూ నేర్చుకోవాలి.
అది భవిష్యత్తుకు అత్యంత ఉపయోగకరం.
కోర్సు ఎంపికలో
పిల్లలకు స్వేచ్ఛ ఇవ్వాలి.
తమకు నచ్చిన రంగాన్ని ఎంచుకోవాలి.
లిబరల్ ఆర్ట్స్ వంటి రంగాల్లో కూడా
అవకాశాలు ఉన్నాయి.
జాబ్ కోసం మాత్రమే చదవకూడదు.
తమకు ఇష్టమైన పని చేయాలి.
ప్రతి ఒక్కరూ కోడింగ్ నేర్చుకోవాల్సిన అవసరం లేదు.
కానీ టెక్నాలజీపై అవగాహన ఉండాలి.
సింపుల్ టూల్స్తో
నాన్-ప్రోగ్రామర్స్ కూడా సిస్టమ్స్ నిర్మించగలరు.
ఈ ఏఐ యుగంలో
అత్యంత ముఖ్యమైన నైపుణ్యం:
👉 ఒరిజినల్ థింకింగ్
ఇది త్వరగా రీప్లేస్ చేయలేనిది.
ఏ రంగంలో ఉన్నా
సృజనాత్మక ఆలోచన అవసరం.
ఎప్పటికప్పుడు అప్డేట్ అవుతూ ఉండాలి.
అప్పుడు ఉద్యోగం సురక్షితం అవుతుంది.
ముఖ్యంగా—
పని పట్ల ఆసక్తి ఉండాలి.
అప్పుడు జీవితం సంతోషంగా ఉంటుంది.