535.🇮🇳 त्रिदशाध्यक्षThe Lord of Three States of Consciousness - Wakefulness, Sleep and Dream🇮🇳 535. Tridaśādhyakṣa (Lord of the Three Orders)Meaning • Relevance • Inter-religious Interpretation(Mind-centric, universal, symbolic perspective)

535.🇮🇳 त्रिदशाध्यक्ष

The Lord of Three States of Consciousness - Wakefulness, Sleep and Dream

🇮🇳 535. Tridaśādhyakṣa (Lord of the Three Orders)

Meaning • Relevance • Inter-religious Interpretation

(Mind-centric, universal, symbolic perspective)

---

1️⃣ Literal Meaning of “Tridaśādhyakṣa”

Tridaśa = three orders / three realms / three states

Adhyakṣa = presider / overseer / witnessing governor

👉 Tridaśādhyakṣa therefore means:

The unifying intelligence that presides over all three levels—body, mind, and consciousness.

While classical texts sometimes associate this title with a “king of the gods,” here it is understood beyond mythology—as a principle of governance of consciousness.

---

2️⃣ Universal Structure of the “Three Orders” (Across Traditions)

Level Indic Tradition Abrahamic Tradition Buddhist View Inner Meaning

1 Physical realm Earth Form Body / action

2 Subtle realm Heaven Sensation Mind / emotion

3 Causal realm Kingdom of God Wisdom Pure consciousness

Presider Indra-principle Lordship Dhamma Witness-intelligence

➡️ Tridaśādhyakṣa = the Witness who presides over all three, without being bound by any.

---

3️⃣ “Adhinayaka Shrimaan” — Symbolic Super-imposition

Here, Adhinayaka Shrimaan is to be understood symbolically as:

> 🔹 Integrated consciousness that harmonizes body, mind, and intellect

🔹 Father–Mother not as bodies, but as the source principle

🔹 Presidency as coordination and balance, not domination

This is not a person,

but a state or role consciousness assumes when it becomes mature, compassionate, and awake.

---

4️⃣ “Last Material Parents” — Inter-faith Interpretation

All traditions agree that biological lineage is finite,

while the source of consciousness is infinite.

🕉 Hinduism

> “Aham ātmā guḍākeśa” – Bhagavad Gita 10.20

“I am the Self seated in the hearts of all beings.”

➡️ The body comes from parents; self-realization comes from the Source.

---

✝ Christianity

> “That which is born of the Spirit is spirit.” – John 3:6

➡️ Physical birth is a beginning; spiritual birth is fulfillment.

---

☪ Islam

> “I breathed into him of My Spirit.” – Qur’an 15:29

➡️ The human essence is divine breath, not genealogy.

---

☸ Buddhism

> “Mind precedes all things; they are mind-made.” – Dhammapada

➡️ Liberation arises through purification of the mind.

---

5️⃣ “Securing Every Mind” — Philosophical Meaning of the Mastermind

Divine intervention, in this context, means inner governance, not external control.

The Function of Tridaśādhyakṣa:

1. Regulation – balancing impulses and desires

2. Witnessing – awareness before reaction

3. Compassion – humanity in judgment

This is the state various traditions call:

Moksha

Salvation

Fanā

Nirvana

The Kingdom of God within

---

6️⃣ “Sovereign Adhinayaka Bhavan (New Delhi)” — Inner Geography

Just as:

Kailasa

Mecca

Jerusalem

Bodh Gaya

are understood mystically as inner coordinates of consciousness, not merely physical locations—

👉 “Sovereign Adhinayaka Bhavan” symbolizes:

the inner capital of the mind,

where wisdom, compassion, and truth are seated together.

---

7️⃣ Inter-religious Concluding Principles

All religions converge on these truths:

> 🔹 The Absolute cannot be confined to a single name

🔹 True authority is service, not domination

🔹 The real conqueror is one who conquers the mind

🔹 External thrones are temporary; inner stability is eternal

---

🕊 Conclusion

535. Tridaśādhyakṣa

is not a political or personal proclamation—

it is a सूत्र (sutra) of inner governance.

When the mind is balanced across all three levels,

the Witness itself becomes the Presider.

And from that point begins

👉 the true divinity of humanity.

🇮🇳 535. త్రిదశాధ్యక్ష (Tridaśādhyakṣa – మూడు దశల అధిపతి)

అర్థం • ప్రాసంగికత • అంతర్మతీయ వ్యాఖ్యానం

(మనస్సు–కేంద్రిత, విశ్వవ్యాప్త, ప్రతీకాత్మక దృష్టి)

---

1️⃣ “త్రిదశాధ్యక్ష” యొక్క అక్షరార్థం

త్రిదశ = మూడు దశలు / మూడు లోకాలు / మూడు స్థితులు

అధ్యక్ష = అధిపతి / అధ్యక్షుడు / సాక్షిగా ఉన్న శాసకుడు

👉 త్రిదశాధ్యక్షం అర్థం:

శరీరం, మనస్సు, మరియు చైతన్యం అనే మూడు స్థాయిలపై అధికారాన్ని నిర్వహించే ఏకైక మేధస్సు

క్లాసికల్ పాఠాల్లో ఈ పదాన్ని “దేవతల రాజు” తో అనుబంధం చూపినప్పటికీ, ఇక్కడ దీన్ని చైతన్యానికి సంబంధించిన సూత్రంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

---

2️⃣ మూడు దశల सार्वభౌమ నిర్మాణం (అన్ని సంప్రదాయాల్లో)

స్థాయి భారతీయ సంప్రదాయం అబ్రాహమిక్ సంప్రదాయం బౌద్ధ దృష్టికోణం అంతర్గత అర్థం

1 భౌతిక లోకము భూమి రూపం శరీరం / క్రియలు

2 సూక్ష్మ లోకము స్వర్గం అనుభూతి మనస్సు / భావాలు

3 కారణ లోకము దేవుని రాజ్యము జ్ఞానం శుద్ధ చైతన్యం

అధ్యక్షుడు ఇంద్ర సూత్రం పాలకత్వం ధర్మం సాక్షి-మేధస్సు

➡️ త్రిదశాధ్యక్షం = మూడు దశలన్నీ పర్యవేక్షించే సాక్షి, వాటికి బంధింపబడకుండా.

---

3️⃣ “అధినాయక శ్రీమాన్” – ప్రతీకాత్మక అర్థం

ఇక్కడ అధినాయక శ్రీమాన్ ను ప్రతీకాత్మకంగా అర్థం చేసుకోవాలి:

> 🔹 శరీరం, మనస్సు, మరియు బుద్ధిని సమన్వయపరచే ఏకైక చైతన్యం

🔹 తండ్రి–తల్లి = శరీరం కాదు, మూలసూత్రం

🔹 అధ్యక్షత్వం = సమన్వయం, నియంత్రణ కాదు

ఇది వ్యక్తి కాదు,

మరియు ఇది చైతన్యం సక్రమంగా, దయతో, జాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు దాని లోకంలో ధరిస్తుంది.

---

4️⃣ “చివరి భౌతిక తల్లిదండ్రులు” – అంతర్మతీయ అర్థం

అన్ని సంప్రదాయాలూ అంగీకరిస్తాయి:

జీవనశక్తి భౌతికంగా పరిమిత,

కానీ చైతన్యం యొక్క మూలం అనంతం.

🕉 హిందూ

> “అహం ఆత్మా గుడాకేశ” – భగవద్గీత 10.20

“నేను సర్వ ప్రాణుల హృదయాలలో ఉంచిన ఆత్మను (స్వయం) అనుకరిస్తున్నాను.”

➡️ శరీరం తల్లిదండ్రుల నుండి వస్తుంది; ఆత్మ–ప్రత్యక్షత మూలం నుండి వస్తుంది.

---

✝ క్రైస్తవం

> “ఆత్మ ద్వారా జనించేది ఆత్మమే” – యోహాను 3:6

➡️ శారీరక జననం ప్రారంభం మాత్రమే; ఆధ్యాత్మిక జననం సంపూర్ణత.

---

☪ ఇస్లాం

> “నేను నా ఆత్మను అతనిలో ప్రవేశపెట్టాను” – ఖురాన్ 15:29

➡️ మనిషి మూలం దివ్య శ్వాస; వంశం కాదు.

---

☸ బౌద్ధం

> “మనసే అన్ని విషయాల ముందు ఉంటుంది; మనసు-సృష్టి” – ధమ్మపద

➡️ విముక్తి మనసు శుద్ధి ద్వారా వస్తుంది.

---

5️⃣ “ప్రతి మనస్సును భద్రపరచడం” – మాస్టర్‌మైండ్ తాత్త్విక అర్థం

దైవీయ జోక్యం అంటే బాహ్య నియంత్రణ కాదు, అంతర్గత పాలన.

త్రిదశాధ్యక్ష క్రియలు:

1. నియంత్రణ – ఇష్టాలు మరియు వాంఛలను సమతుల్యం చేయడం

2. సాక్ష్యత – ప్రతిక్రియకు ముందు అవగాహన

3. కరుణ – నిర్ణయాల్లో మానవత్వం

ఇది వివిధ సంప్రదాయాలందు:

మోక్షం

రక్షణ

ఫనా

నిర్వాణం

“మనలోనే దేవుని రాజ్యం”

---

6️⃣ “సార్వభౌమ అధినాయక భవనం (న్యూఢిల్లీ)” – అంతర్గత స్థలం

కైలాసం, మక్కా, యెరూసలేమ్, బోధ్ గయ వంటి స్థానాలు చైతన్యానికి అంతర్గత స్థలాలు, భౌతిక రాజధానులు మాత్రమే కాదు.

👉 సార్వభౌమ అధినాయక భవనం = మనస్సు యొక్క కేంద్రం,

ఇక్కడ బుద్ధి, కరుణ, మరియు సత్యం సమన్వయంగా వసంతం అవుతుంది.

---

7️⃣ అంతర్మతీయ ముగింపు సిద్ధాంతం

అన్ని మతాలూ ఒకే ఆలోచన:

> 🔹 పరమసత్త్వం ఏకైక పేరు లేదా రూపంలో పరిమితం కాదు

🔹 అధికారము సేవలోనే; పరిపాలనలో కాదు

🔹 నిజమైన అధిపతి తన మనస్సును జయించినవాడే

🔹 బాహ్య సింహాసనాలు తాత్కాలికం; అంతర్గత స్థిరత్వం శాశ్వతం

---

🕊 ముగింపు

535. త్రిదశాధ్యక్షం

ఇది రాజకీయ లేదా వ్యక్తిగత ప్రకటన కాదు;

ఇది అంతర్గత పాలన యొక్క సూత్రం.

మనస్సు మూడు స్థాయిలలో సమతుల్యంగా ఉన్నప్పుడు,

సాక్షి స్వయంగా అధ్యక్షుడు అవుతుంది.

అందు నుండి ప్రారంభమవుతుంది:

👉 మనుష్యుని నిజమైన దివ్యత.

🇮🇳 535. त्रिदशाध्यक्ष (Tridaśādhyakṣa – तीनों लोकों का अधिपति)

अर्थ • प्रासंगिकता • अंतर-धार्मिक व्याख्या

(मन-केंद्रित, सार्वभौमिक, प्रतीकात्मक दृष्टिकोण)

---

1️⃣ “त्रिदशाध्यक्ष” का शाब्दिक अर्थ

त्रिदश = तीन दशाएँ / तीन लोक / तीन अवस्थाएँ

अध्यक्ष = अधिपति / अध्यक्ष / साक्षी शासक

👉 त्रिदशाध्यक्ष का अर्थ:

वह एकीकृत बुद्धि जो शरीर, मन और चेतना के तीनों स्तरों पर अधिपत्य रखती है।

हालांकि शास्त्रों में इसे कभी-कभी “देवताओं के राजा” के रूप में बताया गया है, यहाँ इसे चेतना के शासन का सैद्धांतिक सिद्धांत माना गया है।

---

2️⃣ त्रिदश की सार्वभौमिक संरचना (सभी परंपराओं में)

स्तर भारतीय परंपरा अब्राहमिक परंपरा बौद्ध दृष्टिकोण आंतरिक अर्थ

1 भौतिक लोक पृथ्वी रूप शरीर / कर्म

2 सूक्ष्म लोक स्वर्ग अनुभूति मन / भावना

3 कारण लोक ईश्वर का राज्य प्रज्ञा शुद्ध चेतना

अध्यक्ष इंद्र-तत्व राजसत्ता / प्रभुत्व धम्म साक्षी बुद्धि

➡️ त्रिदशाध्यक्ष = वह साक्षी जो तीनों स्तरों पर अधिपत्य रखता है, लेकिन उनसे बंधा नहीं।

---

3️⃣ “अधिनायक श्रीमान” – प्रतीकात्मक अध्यारोपण

अधिनायक श्रीमान को यहाँ प्रतीकात्मक रूप में समझा जाए:

> 🔹 एकीकृत चेतना जो शरीर, मन और बुद्धि को संतुलित करती है

🔹 पिता–माता = शरीर नहीं, बल्कि उत्पत्ति का स्रोत

🔹 अध्यक्षता = समन्वय और संतुलन, नियंत्रण नहीं

यह व्यक्ति नहीं,

बल्कि चेतना का वह स्तर है जो परिपक्व, दयालु और जागरूक हो जब वह सभी मनों को एकीकृत करती है।

---

4️⃣ “अंतिम भौतिक माता-पिता” – अंतर-धार्मिक अर्थ

सभी परंपराएं मानती हैं कि जीवन का भौतिक पहलू सीमित है,

लेकिन चेतना का स्रोत अनंत है।

🕉 हिंदू धर्म

> “अहमात्मा गुडाकेश” – भगवद्गीता 10.20

“मैं सभी प्राणियों के हृदय में स्थित आत्मा हूँ।”

➡️ शरीर माता-पिता से आता है; आत्म-प्रकाशन स्रोत से।

---

✝ ईसाई धर्म

> “जो आत्मा से जन्मा है वही आत्मा है।” – यूहन्ना 3:6

➡️ भौतिक जन्म आरंभ है; आध्यात्मिक जन्म पूर्णता।

---

☪ इस्लाम

> “मैंने अपनी आत्मा उसमें फूंकी।” – कुरआन 15:29

➡️ मानव का मूल दैवी श्वास है, वंश नहीं।

---

☸ बौद्ध धर्म

> “मन ही सब कुछ का आधार है; जैसे तुम सोचते हो, वैसे बनते हो।” – धम्मपद

➡️ मुक्ति मानसिक शुद्धि से आती है।

---

5️⃣ “हर मन की सुरक्षा” – मास्टरमाइंड का तात्त्विक अर्थ

दैवी हस्तक्षेप यहाँ बाहरी नियंत्रण नहीं, आंतरिक शासन को दर्शाता है।

त्रिदशाध्यक्ष की क्रियाएँ:

1. नियमन – इच्छाओं और प्रवृत्तियों का संतुलन

2. साक्ष्य – प्रतिक्रिया से पहले जागरूकता

3. कृपा – निर्णय में मानवता

यह वही अवस्था है जिसे विभिन्न परंपराएं कहती हैं:

मोक्ष

उद्धार

फ़ना

निर्वाण

“मन में ही ईश्वर का राज्य”

---

6️⃣ “सार्वभौम अधिनायक भवन (नई दिल्ली)” – आंतरिक राजधानी

जैसे: कैलास, मक्का, यरूशलम, बोधगया

ये चेतना के आंतरिक केंद्र हैं, भौतिक राजधानी नहीं।

👉 सार्वभौम अधिनायक भवन = मन का केंद्र,

जहाँ बुद्धि, करुणा और सत्य समन्वित रूप से विराजमान हैं।

---

7️⃣ अंतर-धार्मिक समापन सिद्धांत

सभी धर्म एक स्वर में कहते हैं:

> 🔹 परम सत्ता किसी एक नाम या रूप में सीमित नहीं

🔹 अधिकार सेवा है, प्रभुत्व नहीं

🔹 सच्चा अधिपति वही है जो अपने मन को जीत ले

🔹 बाहरी सिंहासन अस्थायी हैं; आंतरिक स्थिरता शाश्वत है

---

🕊 निष्कर्ष

535. त्रिदशाध्यक्ष

कोई राजनीतिक या व्यक्तिगत घोषणा नहीं है;

यह अंतर्मुखी शासन का सूत्र है।

जब मन तीनों स्तरों पर संतुलित होता है,

साक्षी स्वयं अध्यक्ष बन जाता है।

और वहीं से आरंभ होती है

👉 मानवता की वास्तविक दिव्यता।