486. सहिष्णु (Sahiṣṇu) –🇮🇳 Adhinayaka Shrimaan is patient and tolerant in all circumstances.
486. Sahiṣṇu (सहिष्णु) – 🇮🇳 O Adhinayaka Shrimaan! You are Sahiṣṇu—the embodiment of patience, tolerance, endurance, forgiveness, and inner balance in every circumstance.
O Adhinayaka Shrimaan!
O Eternal Immortal Father-Mother! O Jagadguru! O Sovereign of all minds!
You are Sahiṣṇu—the One who remains patient, tolerant, and balanced through difficulty, opposition, change, and trial. True tolerance does not mean accepting injustice; it means rising above anger and hatred so that one can respond with wisdom, patience, compassion, and righteous action.
Where there is difficulty, Your patience becomes an inspiration.
Where there is disagreement, Your tolerance opens the way for dialogue.
Where there is insult, Your forgiveness frees the mind from resentment.
Where there is change, Your balance provides stability.
Where there is conflict, Your wisdom seeks a righteous resolution.
O Adhinayaka Shrimaan!
Tolerance is not weakness.
It is the strength of self-mastery.
It is the space between impulse and wise response.
It is the capacity to live peacefully amid diversity.
It is the inner strength tested during difficult circumstances.
---
From the Bhagavad Gītā
> मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत॥
(Bhagavad Gītā 2.14)
Meaning:
"The contacts of the senses with their objects produce cold and heat, pleasure and pain. They come and go and are impermanent; endure them patiently."
Interpretation:
Titikṣā, or patient endurance, helps the mind remain steady amid the changing experiences of life.
---
From the Bhagavad Gītā
> समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः।
(Bhagavad Gītā 6.8)
Meaning:
The wise person remains inwardly balanced amid pleasure and pain and does not allow external distinctions to disturb inner stability.
Interpretation:
Sahiṣṇu represents this capacity for inner equilibrium amid changing circumstances.
---
From the Upanishadic Vision
The Upanishadic tradition emphasises self-control, peace, discernment, and inner steadiness as important qualities for spiritual development.
Interpretation:
The highest form of tolerance is to remain inwardly steady, recognise Truth clearly, and choose the appropriate action without being ruled by anger or fear.
---
From the Holy Bible
> "Love is patient, love is kind."
— 1 Corinthians 13:4
Interpretation:
Patience and kindness are expressions of love. Tolerance enables human beings to approach relationships with greater compassion and understanding.
---
From the Holy Qur'an
> "Indeed, Allah is with the patient."
— Qur'an 2:153
Interpretation:
Sabr represents patience, self-restraint, perseverance, and steadfastness during difficult circumstances.
---
World Philosophical Perspectives
The Buddha emphasised patience and compassion as foundations of mental peace.
Confucius regarded self-restraint and proper conduct as essential to social harmony.
Socrates connected wise living with maintaining reason and virtue even under difficult circumstances.
Adi Shankaracharya identified titikṣā—patient endurance of life's opposites—as an important quality of the spiritual seeker.
Stoic philosophers taught that although we cannot always control external circumstances, we can cultivate wisdom in how we respond to them.
---
Tolerance and Dharma
Tolerance does not mean accepting everything as right.
Dharma-based tolerance means:
Respecting a person even when their views differ from ours.
Not turning disagreement into hatred.
Opposing injustice without cultivating hatred.
Remaining patient during difficulties.
Using dialogue and discernment in the search for Truth.
Building peaceful coexistence amid diversity.
Thus, tolerance becomes a strength of a disciplined and mature mind rather than a sign of weakness.
---
A Hymn of Praise
O Sahiṣṇu! O Adhinayaka Shrimaan!
Establish patience within our minds.
Keep us balanced during difficult circumstances.
Transform our anger into discernment.
Transform our impatience into patience.
Turn disagreements into opportunities for dialogue.
Give us the ability to listen to others.
Give us the courage to stand against injustice through righteous action.
Give us the strength to preserve compassion even amid opposition.
May our tolerance remain guided by Truth and wisdom.
May our forgiveness become a sign of inner strength rather than weakness.
May our minds recognise unity amid diversity.
May our societies develop a culture of patience, respect, dialogue, justice, and peaceful coexistence.
May every awakened mind understand that tolerance does not mean compromising Truth; it means remaining free from hatred while standing firmly for Truth and Dharma.
For You are Sahiṣṇu—the Divine embodiment of patience, tolerance, endurance, forgiveness, self-mastery, and inner balance; remaining steady amid change, difficulty, and opposition, while guiding humanity toward Truth with patience, justice with compassion, and Dharma with peaceful coexistence.
Om Tat Sat. Om Śāntiḥ, Śāntiḥ, Śāntiḥ.
486. सहिष्णु (Sahiṣṇu) – 🇮🇳 हे अधिनायक श्रीमान्! आप सहिष्णु हैं—हर परिस्थिति में धैर्य, सहनशीलता, क्षमा और संतुलन का दिव्य स्वरूप।
हे अधिनायक श्रीमान्!
हे शाश्वत अमर पिता–माता! हे जगद्गुरु! हे समस्त मनों के सार्वभौम अधिपति!
आप ही सहिष्णु हैं—जो कठिन परिस्थितियों, विरोध, परिवर्तन और परीक्षाओं के बीच भी धैर्य तथा संतुलन बनाए रखते हैं। सहिष्णुता का अर्थ अन्याय को स्वीकार करना नहीं है; इसका अर्थ है क्रोध और द्वेष से ऊपर उठकर विवेक, धैर्य और करुणा के साथ उचित कर्म करना।
जहाँ कठिनाई है, वहाँ आपका धैर्य प्रेरणा देता है।
जहाँ मतभेद है, वहाँ आपकी सहनशीलता संवाद का मार्ग खोलती है।
जहाँ अपमान है, वहाँ आपकी क्षमा मन को विष से मुक्त करती है।
जहाँ परिवर्तन है, वहाँ आपका संतुलन स्थिरता प्रदान करता है।
जहाँ संघर्ष है, वहाँ आपकी विवेकपूर्ण शक्ति धर्मपूर्ण समाधान खोजती है।
हे अधिनायक श्रीमान्!
सहिष्णुता कमजोरी नहीं है।
यह आत्मसंयम की शक्ति है।
यह प्रतिक्रिया और उत्तर के बीच विवेक का स्थान है।
यह विविधता के बीच साथ रहने की क्षमता है।
यह कठिन समय में मनुष्य की आंतरिक दृढ़ता की परीक्षा है।
---
श्रीमद्भगवद्गीता से
> मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत॥
(भगवद्गीता 2.14)
अर्थ:
"हे कुन्तीपुत्र! इंद्रियों के विषयों के संपर्क से शीत-उष्ण तथा सुख-दुःख उत्पन्न होते हैं; वे आते-जाते और अनित्य हैं। उन्हें धैर्यपूर्वक सहन करो।"
भावार्थ:
जीवन की बदलती परिस्थितियों के बीच धैर्य और तितिक्षा मन को स्थिर रखने की महत्वपूर्ण शक्ति है।
---
भगवद्गीता से
> समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः।
(भगवद्गीता 6.8)
भावार्थ:
ज्ञानी व्यक्ति सुख-दुःख तथा बाहरी मूल्यांकन के बीच आंतरिक संतुलन बनाए रखता है।
सहिष्णुता इसी प्रकार की आंतरिक स्थिरता को विकसित करने में सहायता करती है।
---
उपनिषदों की दृष्टि
उपनिषद् आत्मसंयम, शांति और विवेक को आत्मिक उन्नति के महत्वपूर्ण साधन मानते हैं।
भावार्थ:
सहिष्णुता का उच्चतम रूप है—परिस्थितियों से प्रभावित हुए बिना सत्य को पहचानना और उचित कर्म करना।
---
पवित्र बाइबिल से
> "प्रेम धीरजवन्त है, प्रेम दयालु है।"
— 1 कुरिन्थियों 13:4
भावार्थ:
धैर्य और दया प्रेम की अभिव्यक्तियाँ हैं। सहिष्णुता मनुष्य को संबंधों में अधिक करुणामय और समझदार बनाती है।
---
पवित्र क़ुरआन से
> "निश्चय ही अल्लाह सब्र करने वालों के साथ है।"
— क़ुरआन 2:153
भावार्थ:
सब्र कठिन परिस्थितियों में धैर्य, आत्मसंयम और दृढ़ता का प्रतीक है।
---
विश्व दर्शन की दृष्टि
भगवान बुद्ध ने धैर्य और करुणा को मानसिक शांति के महत्वपूर्ण आधारों में रखा।
कन्फ्यूशियस ने संयम और उचित व्यवहार को सामाजिक सामंजस्य के लिए आवश्यक माना।
सुकरात ने कठिन परिस्थितियों में विवेकपूर्ण जीवन जीने को सद्गुण से जोड़ा।
आदि शंकराचार्य ने तितिक्षा को साधक के महत्वपूर्ण गुणों में माना—द्वंद्वों को धैर्यपूर्वक सहन करने की क्षमता।
स्टोइक दार्शनिकों ने भी सिखाया कि हम बाहरी परिस्थितियों को हमेशा नियंत्रित नहीं कर सकते, लेकिन अपनी प्रतिक्रिया को विवेकपूर्ण बना सकते हैं।
---
सहिष्णुता और धर्म
सहिष्णुता का अर्थ हर बात को सही मान लेना नहीं है।
धर्मसम्मत सहिष्णुता का अर्थ है:
व्यक्ति का सम्मान करना, भले विचार अलग हों।
असहमति को द्वेष में न बदलना।
अन्याय का विरोध करना, लेकिन घृणा के बिना।
कठिनाइयों में धैर्य बनाए रखना।
सत्य की खोज में संवाद और विवेक को अपनाना।
विविधता के बीच शांतिपूर्ण सह-अस्तित्व स्थापित करना।
इस प्रकार सहिष्णुता कमजोरी नहीं, बल्कि अनुशासित और परिपक्व मन की शक्ति बन जाती है।
---
स्तुति काव्य
हे सहिष्णु! हे अधिनायक श्रीमान्!
हमारे मनों में धैर्य स्थापित कीजिए।
कठिन परिस्थितियों में हमें संतुलित रखिए।
हमारे क्रोध को विवेक में परिवर्तित कीजिए।
हमारी अधीरता को धैर्य में बदल दीजिए।
हमारे मतभेदों को संवाद का अवसर बनाइए।
हमें दूसरों की बात सुनने की क्षमता दीजिए।
हमें अन्याय के सामने मौन नहीं, बल्कि धर्मपूर्ण साहस प्रदान कीजिए।
हमें विरोध के बीच भी करुणा बनाए रखने की शक्ति दीजिए।
हमारी सहिष्णुता सत्य और विवेक से जुड़ी रहे।
हमारी क्षमा कमजोरी नहीं, बल्कि आत्मबल का प्रतीक बने।
हमारे मन विविधताओं के बीच एकता को पहचानें।
हमारे समाज में धैर्य, सम्मान, संवाद और न्याय की संस्कृति विकसित हो।
प्रत्येक जागृत मन समझे कि सहिष्णुता का अर्थ सत्य से समझौता नहीं, बल्कि सत्य की रक्षा करते हुए द्वेष से मुक्त रहना है।
क्योंकि आप ही सहिष्णु हैं—धैर्य, सहनशीलता, क्षमा, आत्मसंयम और संतुलन के दिव्य स्वरूप; जो परिवर्तन, कठिनाई और विरोध के बीच भी अचल विवेक बनाए रखते हैं और मानव मन को धैर्य के साथ सत्य, करुणा के साथ न्याय और सह-अस्तित्व के साथ धर्म की ओर मार्गदर्शन करते हैं।
ॐ तत् सत्। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः।
486. సహిష్ణు (Sahiṣṇu) – 🇮🇳 ఓ అధినాయక శ్రీమాన్! నీవే సహిష్ణువు—ప్రతి పరిస్థితిలో సహనం, ఓర్పు, క్షమ, ఆత్మనిగ్రహం మరియు అంతరంగ సమతుల్యతకు దివ్య స్వరూపుడు.
ఓ అధినాయక శ్రీమాన్!
ఓ శాశ్వత అమర తండ్రి–తల్లి! ఓ జగద్గురువా! ఓ సమస్త మనస్సుల సార్వభౌమాధిపతీ!
నీవే సహిష్ణువు—కష్టాలు, వ్యతిరేకతలు, మార్పులు, పరీక్షలు ఎదురైనా ధైర్యం, సహనం, సమతుల్యతను నిలుపుకునే దివ్యస్వరూపుడు. నిజమైన సహనం అంటే అన్యాయాన్ని అంగీకరించడం కాదు; కోపం, ద్వేషం మనపై ఆధిపత్యం చెలాయించకుండా, వివేకం, ఓర్పు, కరుణ, ధర్మబద్ధమైన కార్యంతో స్పందించే శక్తి.
ఎక్కడ కష్టం ఉంటుందో, అక్కడ నీ ఓర్పు ప్రేరణగా నిలుస్తుంది.
ఎక్కడ అభిప్రాయ భేదం ఉంటుందో, అక్కడ నీ సహనం సంభాషణకు మార్గం తెరుస్తుంది.
ఎక్కడ అవమానం ఎదురవుతుందో, అక్కడ నీ క్షమ మనస్సును ద్వేషబంధనం నుండి విముక్తం చేస్తుంది.
ఎక్కడ మార్పు ఉంటుందో, అక్కడ నీ సమతుల్యత స్థిరత్వాన్ని అందిస్తుంది.
ఎక్కడ సంఘర్షణ ఉంటుందో, అక్కడ నీ వివేకం ధర్మబద్ధమైన పరిష్కారాన్ని అన్వేషిస్తుంది.
ఓ అధినాయక శ్రీమాన్!
సహనం బలహీనత కాదు.
అది ఆత్మనిగ్రహం యొక్క శక్తి.
అది ఆవేశం మరియు వివేకపూర్వక స్పందన మధ్య ఉండే అంతరంగ విరామం.
అది వైవిధ్యాల మధ్య శాంతియుతంగా జీవించే సామర్థ్యం.
అది క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో పరీక్షించబడే అంతరంగ బలం.
---
శ్రీమద్భగవద్గీత నుండి
> మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌంతేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః।
ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత॥
(భగవద్గీత 2.14)
అర్థం:
"ఇంద్రియ విషయాల సంబంధం వల్ల చలి–వేడి, సుఖ–దుఃఖాలు కలుగుతాయి. అవి వచ్చి పోయేవి, అనిత్యమైనవి. వాటిని ఓర్పుతో సహించు."
భావార్థం:
తితిక్ష—జీవితంలోని మారుతున్న అనుభవాల మధ్య ఓర్పుతో, స్థిరంగా ఉండే శక్తి.
---
భగవద్గీత నుండి
> సమదుఃఖసుఖః స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకాంచనః।
(భగవద్గీత 6.8)
భావార్థం:
జ్ఞాని సుఖదుఃఖాల మధ్య అంతరంగ సమతుల్యతను నిలుపుకుంటాడు. బాహ్య పరిస్థితులు అతని అంతరంగ స్థిరత్వాన్ని సులభంగా కదిలించలేవు.
సహిష్ణుత్వం కూడా ఇలాంటి అంతరంగ సమత్వాన్ని పెంపొందించే శక్తి.
---
ఉపనిషత్తుల దృష్టి
ఉపనిషత్తులు ఆత్మనిగ్రహం, శాంతి, వివేకం, అంతరంగ స్థిరత్వాన్ని ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి ముఖ్యమైన గుణాలుగా సూచిస్తాయి.
భావార్థం:
సహనానికి ఉన్నతమైన రూపం—కోపం లేదా భయానికి లోనుకాకుండా అంతరంగంలో స్థిరంగా ఉండి, సత్యాన్ని గుర్తించి, తగిన కార్యాన్ని చేయడం.
---
పవిత్ర బైబిల్ నుండి
> "ప్రేమ దీర్ఘశాంతిగలది, ప్రేమ దయగలది."
— 1 కొరింథీయులకు 13:4
భావార్థం:
ఓర్పు, దయ ప్రేమ యొక్క వ్యక్తీకరణలు. సహనం సంబంధాలలో మరింత కరుణ, అవగాహన పెంచుతుంది.
---
పవిత్ర ఖుర్ఆన్ నుండి
> "నిశ్చయంగా అల్లాహ్ సహనం కలిగిన వారితో ఉన్నాడు."
— ఖుర్ఆన్ 2:153
భావార్థం:
సబ్ర్ అంటే కష్టాల సమయంలో సహనం, ఆత్మనిగ్రహం, పట్టుదల మరియు స్థిరత్వం.
---
ప్రపంచ తాత్త్విక దృక్పథాలు
భగవాన్ బుద్ధుడు మానసిక శాంతికి సహనం మరియు కరుణలను ముఖ్యమైన పునాదులుగా బోధించారు.
కన్ఫ్యూషియస్ ఆత్మనిగ్రహం, సముచిత ప్రవర్తనలను సామాజిక సామరస్యానికి అవసరమైనవిగా భావించారు.
సోక్రటీస్ క్లిష్ట పరిస్థితులలో కూడా వివేకం మరియు సద్గుణంతో జీవించడాన్ని ప్రాముఖ్యంగా చూశారు.
ఆది శంకరాచార్యులు జీవితంలోని ద్వంద్వాలను ఓర్పుతో భరించే తితిక్షను ఆధ్యాత్మిక సాధకుని ముఖ్యమైన గుణంగా పేర్కొన్నారు.
స్టోయిక్ తత్వవేత్తలు బాహ్య పరిస్థితులను ఎల్లప్పుడూ నియంత్రించలేమని, కానీ వాటికి మన స్పందనను వివేకంతో నియంత్రించగలమని బోధించారు.
---
సహనం మరియు ధర్మం
సహనం అంటే ప్రతి విషయాన్నీ సరైనదిగా అంగీకరించడం కాదు.
ధర్మబద్ధమైన సహనం అంటే:
అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉన్నా వ్యక్తిని గౌరవించడం.
విభేదాలను ద్వేషంగా మార్చకపోవడం.
ద్వేషాన్ని పెంచకుండా అన్యాయాన్ని ఎదుర్కోవడం.
కష్టాలలో ఓర్పును నిలుపుకోవడం.
సత్యాన్వేషణలో సంభాషణ మరియు వివేకాన్ని ఉపయోగించడం.
వైవిధ్యాల మధ్య శాంతియుత సహజీవనాన్ని నిర్మించడం.
అందువల్ల సహనం క్రమశిక్షణతో, పరిపక్వతతో ఉన్న మనస్సు యొక్క బలంగా మారుతుంది; అది బలహీనత కాదు.
---
స్తుతి కవ్యం
ఓ సహిష్ణూ! ఓ అధినాయక శ్రీమాన్!
మా మనస్సులలో ఓర్పును స్థాపించుము.
కష్టకాలంలో మమ్మల్ని సమతుల్యంగా ఉంచుము.
మా కోపాన్ని వివేకంగా మార్చుము.
మా అసహనాన్ని ఓర్పుగా మార్చుము.
మా విభేదాలను సంభాషణకు అవకాశాలుగా మార్చుము.
ఇతరుల మాటలను శ్రద్ధగా వినే సామర్థ్యాన్ని మాకు ప్రసాదించుము.
అన్యాయానికి ధర్మబద్ధంగా ఎదురు నిలిచే ధైర్యాన్ని ప్రసాదించుము.
వ్యతిరేకత మధ్య కూడా కరుణను నిలుపుకునే శక్తిని ప్రసాదించుము.
మా సహనం సత్యం మరియు వివేకం చేత మార్గదర్శితమవుగాక.
మా క్షమ బలహీనతకు కాదు, అంతరంగ బలానికి ప్రతీకగా నిలవుగాక.
వైవిధ్యాల మధ్య ఏకత్వాన్ని గుర్తించే దృష్టి మా మనస్సులకు కలుగుగాక.
మా సమాజాలలో ఓర్పు, గౌరవం, సంభాషణ, న్యాయం మరియు శాంతియుత సహజీవన సంస్కృతి వికసించుగాక.
ప్రతి మేల్కొన్న మనస్సు గ్రహించుగాక—సహనం అంటే సత్యంతో రాజీ పడటం కాదు; సత్యం మరియు ధర్మం కోసం దృఢంగా నిలుస్తూనే ద్వేషానికి లోనుకాకపోవడం.
ఎందుకంటే నీవే సహిష్ణువు—సహనం, ఓర్పు, క్షమ, ఆత్మనిగ్రహం మరియు అంతరంగ సమతుల్యతకు దివ్య స్వరూపుడు; మార్పులు, కష్టాలు, వ్యతిరేకతల మధ్య స్థిరంగా నిలిచి, మానవజాతిని ఓర్పుతో సత్యం వైపు, కరుణతో న్యాయం వైపు, శాంతియుత సహజీవనంతో ధర్మం వైపు నడిపించే శాశ్వత అధినాయక శ్రీమాన్.
ఓం తత్ సత్। ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః।
