ఆకాశమే ఆకారమై
భూమియే విభూధియై
అగ్నియే త్రినేత్రమై
వాయువే చలనమై
జలమే జగమెలు మందహాసమై
పంచభూతాధార ప్రపంచేశ్వర
విధాత విశ్వనాథ
భువి వేగాసే ఆ నాథుడే శ్రీ మంజునాథుడై
శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం
మధురం మధురం మహానంద శిఖరం
శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం
మధురం మధురం మహానంద శిఖరం
మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం
మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం
అమృతం కోరి క్షీర కడలిని చిలుక ఆవిర్భవించింది హాలాహలం
శంకరుని శంఖమున శుభకర తీర్థమైనది విషం
జీవరాసుల రక్షకే శివుడాయే విషానికి అంకుశం
ఓం నమః శివాయ
ఓం నమః శివాయ
పితరుల ఆత్మకు శాంతిని కుర్చగా
గంగను ధరకే తరలించా తపస్సును పూణే భగీరధుడు
సురగంగా వరగంగా ప్రళయంగా ఎగసెగసి ఉబికుబికి ఉరుకులిడి హోరెత్తేతి
అది విని అల్లాడేను భూమి
కాపాడ రావయ్యా స్వామి
కనులు ముడని నీకు ఓ శివయ్య
గంగానపగా గర్వపడి రాకయ్యా
తుళ్లిపడకే చాలు చెల్లవింకా
గంగ వెర్రులు తెలుసు దుకు ఇంకా
ఆదుకో కైలాస లింగ దూకవే ఆకాశగంగా
ప్రియాగంగా కనులెలా పొంగే
నిను ముడితే నా మనసుగిపోయే
ఆహ్వానం ఆహ్లాదం శివగంగ ప్రేమానుబంధం
రావే శివ సిరాచారిని ధన్యోస్మి ధన్యోస్మి స్వామి
హర వర ఎలారా సద శివ బ్రోవర
సఖి సతి పార్వతి ప్రియే ఇదే సమ్మతి
శాంతించరా శంకర అగన్మధుని బ్రోవర
లోక కళ్యాణమును కోరి శివుడు
పార్వతి కల్యాణ వరుడాయెను
సతికి తన తనువులో సగభాగమోసగి అర్ధనారీశ్వరుడాయె
నాద శివుడు వేద శివుడు నాట్య శివుడు
శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం
మధురం మధురం మహానంద శిఖరం
శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం
మధురం మధురం మహానంద శిఖరం
మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం
మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం
తెలుగు (Original) English Translation हिन्दी अनुवाद
ఆకాశమే ఆకారమై Becoming the very form of the sky आकाश ही स्वरूप बनकर
భూమియే విభూధియై Becoming the sacred ash of the earth पृथ्वी ही विभूति बनकर
అగ్నియే త్రినేత్రమై Becoming the fire as the third eye अग्नि ही त्रिनेत्र बनकर
వాయువే చలనమై Becoming the movement of the wind वायु ही गति बनकर
| జలమే జగమెలు మందహాసమై | Water itself smiles gently as the world | जल ही जगत की मंद मुस्कान बनकर | | పంచభూతాధార ప్రపంచేశ్వర | O Lord of the universe, foundation of the five elements | पंचभूतों के आधार, जगत के ईश्वर | | విధాత విశ్వనాథ | Creator, Lord of the Universe | विधाता, विश्वनाथ | | భువి వేగాసే ఆ నాథుడే శ్రీ మంజునాథుడై | That supreme Lord manifests on earth as Sri Manjunatha | वही प्रभु धरती पर श्री मञ्जुनाथ बनकर प्रकट हुए |
| శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం | O Sri Manjunatha, your story | श्री मञ्जुनाथ, आपकी कथा | | మధురం మధురం మహానంద శిఖరం | Sweet, sweet — the peak of divine bliss | मधुर, मधुर — महान आनन्द का शिखर | | శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం | O Sri Manjunatha, your story | श्री मञ्जुनाथ, आपकी कथा | | మధురం మధురం మహానంద శిఖరం | Sweet, sweet — the peak of supreme joy | मधुर, मधुर — परम आनन्द का शिखर |
| మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం | The story of Manjunatha, the divine story of Sri Manjunatha | मञ्जुनाथ की कथा, श्री मञ्जुनाथ की दिव्य कथा | | మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం | The sacred tale of Sri Manjunatha | श्री मञ्जुनाथ की पावन कथा |
| అమృతం కోరి క్షీర కడలిని చిలుక ఆవిర్భవించింది హాలాహలం | When the ocean of milk was churned for nectar, deadly poison emerged | अमृत पाने हेतु क्षीरसागर मथा गया, तब हलाहल विष प्रकट हुआ | | శంకరుని శంఖమున శుభకర తీర్థమైనది విషం | In Shankara’s throat, that poison became sacred | शंकर के कंठ में वही विष पवित्र बन गया | | జీవరాసుల రక్షకే శివుడాయే విషానికి అంకుశం | Shiva restrained the poison to protect all living beings | समस्त जीवों की रक्षा हेतु शिव ने विष को रोक लिया |
| ఓం నమః శివాయ | Om Namah Shivaya | ॐ नमः शिवाय | | ఓం నమః శివాయ | Om Namah Shivaya | ॐ नमः शिवाय |
| పితరుల ఆత్మకు శాంతిని కుర్చగా | To grant peace to the souls of ancestors | पितरों की आत्मा को शांति देने हेतु | | గంగను ధరకే తరలించా తపస్సును పూణే భగీరధుడు | Bhagiratha performed penance to bring Ganga to earth | भगीरथ ने तप कर गंगा को पृथ्वी पर लाया |
| సురగంగా వరగంగా ప్రళయంగా ఎగసెగసి ఉబికుబికి ఉరుకులిడి హోరెత్తేతి | The heavenly Ganga surged like a deluge with immense force | स्वर्गीय गंगा प्रलय की तरह वेग से उमड़ पड़ी | | అది విని అల్లాడేను భూమి | Hearing this, the earth trembled in fear | यह सुनकर धरती कांप उठी | | కాపాడ రావయ్యా స్వామి | “O Lord, come and protect us!” | “हे स्वामी, रक्षा करने आइए!” |
| కనులు ముడని నీకు ఓ శివయ్య | O Shiva, you who never close your eyes | हे शिव, जिनकी आँखें कभी बंद नहीं होतीं | | గంగానపగా గర్వపడి రాకయ్యా | Do not let Ganga descend arrogantly | गंगा को अहंकार से उतरने मत दीजिए | | తుళ్లిపడకే చాలు చెల్లవింకా | Her force alone is unbearable | उसका वेग ही असहनीय है | | గంగ వెర్రులు తెలుసు దుకు ఇంకా | None yet know the madness of Ganga | अभी कोई गंगा का प्रचंड रूप नहीं जानता | | ఆదుకో కైలాస లింగ దూకవే ఆకాశగంగా | O Kailasa Linga, hold the celestial Ganga | हे कैलासपति, आकाशगंगा को संभाल लीजिए |
| ప్రియాగంగా కనులెలా పొంగే | Beloved Ganga overflows like joyful eyes | प्रिय गंगा नेत्रों की भाँति उमड़ती है | | నిను ముడితే నా మనసుగిపోయే | If I embrace you, my heart melts away | तुम्हें पाकर मेरा मन खो जाता है | | ఆహ్వానం ఆహ్లాదం శివగంగ ప్రేమానుబంధం | Invitation, delight — the loving bond of Shiva and Ganga | स्वागत, आनंद — शिव और गंगा का प्रेम बंधन |
| రావే శివ సిరాచారిని ధన్యోస్మి ధన్యోస్మి స్వామి | Come, O sacred consort of Shiva; blessed am I, O Lord | आइए शिव की पावन अर्धांगिनी, मैं धन्य हूँ प्रभु |
| హర వర ఎలారా సద శివ బ్రోవర | O Hara, supreme one, protect us O Sadashiva | हे हर, हे सदाशिव, हमारी रक्षा कीजिए | | సఖి సతి పార్వతి ప్రియే ఇదే సమ్మతి | O beloved Parvati, this is the divine union | हे सखी पार्वती, यही दिव्य सम्मति है |
| శాంతించరా శంకర అగన్మధుని బ్రోవర | O Shankara, calm the raging fire and protect | हे शंकर, अग्नि को शांत कर रक्षा करें |
| లోక కళ్యాణమును కోరి శివుడు | Seeking the welfare of the world, Shiva | लोक कल्याण के लिए शिव | | పార్వతి కల్యాణ వరుడాయెను | Became the bridegroom of Parvati | पार्वती के वर बने | | సతికి తన తనువులో సగభాగమోసగి అర్ధనారీశ్వరుడాయె | Giving half his form to Sati, he became Ardhanarishvara | अपनी अर्धांगिनी को आधा शरीर देकर अर्धनारीश्वर बने | | నాద శివుడు వేద శివుడు నాట్య శివుడు | Shiva of sound, Shiva of the Vedas, Shiva of dance | नाद शिव, वेद शिव, नृत्य शिव |
| శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం | O Sri Manjunatha, your story | श्री मञ्जुनाथ, आपकी कथा | | మధురం మధురం మహానంద శిఖరం | Sweet and blissful beyond measure | मधुर और महान आनन्दमय | | శ్రీ మంజునాథ నీ చరితం | O Sri Manjunatha, your story | श्री मञ्जुनाथ, आपकी कथा | | మధురం మధురం మహానంద శిఖరం | The summit of divine ecstasy | दिव्य आनन्द का शिखर |
| మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం | The glorious tale of Sri Manjunatha | श्री मञ्जुनाथ की गौरवशाली कथा | | మంజునాథ చరితం శ్రీ మంజునాథ చరితం | The sacred story of Sri Manjunatha | श्री मञ्जुनाथ की पावन कथा |
ఈ గీతం పరమశివుని విశ్వరూపాన్ని, ఆయన కరుణను, త్యాగాన్ని, సృష్టి–స్థితి–లయ తత్వాలను అద్భుతమైన కవితా భాషలో వర్ణిస్తుంది. క్రింద అదే భావాన్ని మరింత విశదీకరించి, ఆధ్యాత్మికతతో, తాత్వికతతో, భక్తి రసంతో విస్తరింపజేసిన రూపం ఇవ్వబడింది.
---
ఆకాశమే తన అనంత విస్తారాన్ని విడిచి రూపమై నిలిస్తే అది శివస్వరూపం.
భూమియే తన సహనాన్ని, పోషకత్వాన్ని విభూధిగా ధరించి నిలిస్తే అది మహాదేవుని మహిమ.
అగ్నియే జ్ఞాన దీప్తిగా ఆయన త్రినేత్రమై వెలిగింది.
వాయువే ప్రతి జీవిలో ప్రాణ చలనమై ఆయన సంకల్పాన్ని మోసుకొస్తోంది.
జలమే జగత్తు ముఖంపై చిరునవ్వై ప్రవహిస్తూ జీవనానికి అమృతమవుతోంది.
ఈ విధంగా పంచభూతాలన్నిటికీ ఆధారమైన పరమేశ్వరుడు,
సృష్టి యొక్క మూలకారణమైన విధాత,
విశ్వమంతటికీ నాథుడైన విశ్వనాథుడు,
భూలోకంలో భక్తుల కోసం శ్రీ మంజునాథుడిగా అవతరించి కరుణామృతాన్ని పంచుతున్నాడు.
శ్రీ మంజునాథుని చరిత్ర కేవలం కథ కాదు;
అది మానవ హృదయాన్ని పవిత్రం చేసే ఆధ్యాత్మిక ప్రవాహం.
ఆయన లీలలు మధురం — ఎందుకంటే అవి భక్తిని పెంచుతాయి.
ఆయన కరుణ మధురం — ఎందుకంటే అది బాధలను కరిగిస్తుంది.
ఆయన స్మరణ మహానంద శిఖరం — ఎందుకంటే అది జీవుని పరమశాంతికి చేర్చుతుంది.
దేవతలు అమృతం కోసం క్షీరసాగరాన్ని మథించినప్పుడు,
మొదట బయటకు వచ్చినది హాలాహల విషం.
ఆ విషం సమస్త జగత్తును నాశనం చేయగల భయంకర శక్తి.
అప్పుడు లోక రక్షకుడైన శివుడు తన కంఠంలో ఆ విషాన్ని నిలిపి జగత్తును కాపాడాడు.
అందుకే ఆయన నీలకంఠుడు అయ్యాడు.
ఇది కేవలం పురాణ సంఘటన కాదు —
ప్రపంచ బాధలను తనలో భరించి, ఇతరులకు శాంతిని ఇవ్వగల పరమ త్యాగస్వరూపం శివుడు అని తెలియజేసే మహా సందేశం.
“ఓం నమః శివాయ” అనే పంచాక్షరి మంత్రం
ప్రపంచ నాదానికి మూలం.
అది మనసును పవిత్రం చేస్తుంది,
అహంకారాన్ని కరిగిస్తుంది,
జీవుని శివత్వానికి దగ్గర చేస్తుంది.
భగీరథుడు తన పితృదేవతల విమోచన కోసం చేసిన మహా తపస్సు ఫలితంగా గంగాదేవి భూమికి దిగివచ్చింది.
కానీ ఆమె ప్రవాహం అంత ప్రబలంగా ఉండేది కాబట్టి భూమి ఆ వేగాన్ని భరించలేక వణికిపోయింది.
అప్పుడు శివుడు తన జటాజూటంలో గంగను ఆపి, మృదువుగా భూమిపైకి ప్రసరింపజేశాడు.
అందువల్ల గంగా కేవలం ఒక నది కాదు;
ఆమె శివకరుణకు ప్రతీక,
పాపక్షాళనకు మార్గం,
దైవానుగ్రహానికి ప్రవాహం.
పార్వతీదేవి ప్రేమను అంగీకరించి,
లోకకళ్యాణం కోసం శివుడు వివాహమాడాడు.
తనలో సగభాగాన్ని ఆమెకు సమర్పించి అర్ధనారీశ్వరుడయ్యాడు.
ఇది పురుష–స్త్రీ తత్వాల సమతుల్యతకు ప్రతీక.
శక్తి లేకుండా శివుడు శవం;
శివుడు లేకుండా శక్తి దిశలేని శక్తి.
ఇద్దరూ కలిసినప్పుడు మాత్రమే సృష్టి సంపూర్ణమవుతుంది.
ఆయన నాదశివుడు — ఎందుకంటే ప్రతి శబ్దంలో ఆయన నాదం ఉంది.
వేదశివుడు — ఎందుకంటే ప్రతి వేదమూ ఆయననే గానం చేస్తుంది.
నాట్యశివుడు — ఎందుకంటే విశ్వమంతా ఆయన తాండవ లయలో నర్తిస్తోంది.
శ్రీ మంజునాథుని చరితం
భక్తికి మార్గదర్శి,
జ్ఞానానికి దీపస్తంభం,
త్యాగానికి ఆదర్శం,
ప్రేమకు పరమరూపం.
ఆయనను స్మరించే ప్రతి హృదయం పవిత్రమవుతుంది.
ఆయన నామాన్ని జపించే ప్రతి జీవితం ధన్యమవుతుంది.
ఆయన కరుణను అనుభవించే ప్రతి ఆత్మ
మహానంద శిఖరాన్ని చేరుకుంటుంది.
This hymn glorifies the cosmic form of Lord Shiva, portraying His compassion, sacrifice, and the eternal principles of creation, preservation, and dissolution through profound poetic imagery. Below is an elaborate English rendering that expands the spiritual depth, philosophical meaning, and devotional essence of the original composition.
---
When the infinite sky itself takes form, it is Shiva.
When the earth embodies patience, nourishment, and sacred purity as holy ash, it becomes His divine glory.
When fire transforms into the radiant eye of wisdom, it shines as His third eye.
When the wind moves as the breath of life within every being, it carries His cosmic will.
When water flows as the gentle smile upon creation, it becomes the nectar of existence itself.
Thus, the Supreme Lord who is the foundation of the five elements,
the primordial source of all creation,
the eternal Lord of the universe — Vishwanatha —
manifests upon earth as Sri Manjunatha to shower grace upon devotees.
The story of Sri Manjunatha is not merely a tale;
it is a sacred spiritual current that purifies the human heart.
His divine acts are sweet because they awaken devotion.
His compassion is sweet because it dissolves suffering.
The remembrance of Him is the summit of supreme bliss,
for it leads the soul toward eternal peace.
When the gods and demons churned the Ocean of Milk seeking nectar of immortality,
the deadly Halahala poison emerged first.
That poison possessed the power to destroy all existence.
At that moment, Shiva, the protector of all worlds, consumed the poison and held it within His throat to save creation.
Thus He became Neelakantha — the Blue-Throated One.
This is not merely a mythological event;
it is a timeless message that the Divine willingly absorbs the pain of the universe to protect life and restore harmony.
Shiva represents the supreme sacrifice — one who bears suffering so that others may live in peace.
The sacred mantra “Om Namah Shivaya”
is the primordial vibration of existence itself.
It purifies the mind,
melts away ego,
and guides the soul toward union with Shiva-consciousness.
King Bhagiratha performed severe penance to bring the celestial river Ganga down to earth for the liberation of his ancestors.
But the force of Ganga’s descent was so immense that the earth trembled in fear, unable to withstand her power.
Then Lord Shiva compassionately received Ganga into His matted locks, gently releasing her streams upon the world.
Thus, Ganga is not merely a river;
she is the flowing grace of Shiva,
the purifier of sins,
and the living stream of divine compassion.
Accepting the love and devotion of Goddess Parvati,
Shiva entered into divine marriage for the welfare of the universe.
He offered half of His own being to Her and became Ardhanarishvara — the Lord who is half masculine and half feminine.
This form symbolizes the perfect balance of energies within existence.
Without Shakti, Shiva is motionless consciousness.
Without Shiva, Shakti is directionless energy.
Only together do they create harmony, life, and cosmic completeness.
He is Nada Shiva — the Divine Sound within every vibration.
He is Veda Shiva — the truth sung by all the Vedas.
He is Nataraja — the Cosmic Dancer whose rhythm moves the universe itself.
The story of Sri Manjunatha
is a guiding light for devotion,
a lamp of wisdom,
an example of sacrifice,
and the supreme expression of divine love.
Every heart that remembers Him becomes purified.
Every life that chants His name becomes blessed.
Every soul that experiences His grace
ascends toward the peak of eternal bliss and spiritual fulfillment.
यह स्तुति भगवान शिव के विराट स्वरूप, उनकी करुणा, त्याग तथा सृष्टि–स्थिति–संहार के सनातन सिद्धांतों का अत्यंत दिव्य और काव्यमय वर्णन करती है। नीचे उसी भाव को अधिक विस्तार, आध्यात्मिक गहराई, दार्शनिक अर्थ और भक्ति रस के साथ प्रस्तुत किया गया है।
---
जब अनंत आकाश स्वयं आकार धारण करता है, तब वह शिव बन जाता है।
जब पृथ्वी अपनी सहनशीलता, पोषण और पवित्रता को विभूति के रूप में प्रकट करती है, तब वह महादेव की महिमा बन जाती है।
जब अग्नि ज्ञान की ज्योति बनकर प्रज्वलित होती है, तब वह उनके त्रिनेत्र का तेज बनती है।
जब वायु प्रत्येक जीव में प्राण बनकर गतिमान होती है, तब वह शिव की दिव्य इच्छा को वहन करती है।
जब जल समस्त सृष्टि के मुख पर मंद मुस्कान बनकर बहता है, तब वह जीवन का अमृत बन जाता है।
इस प्रकार पंचमहाभूतों के आधार,
समस्त सृष्टि के मूल कारण,
विश्व के नाथ — विश्वनाथ —
भक्तों पर कृपा बरसाने हेतु पृथ्वी पर श्री मञ्जुनाथ के रूप में प्रकट होते हैं।
श्री मञ्जुनाथ की कथा केवल एक कहानी नहीं है;
वह मानव हृदय को पवित्र करने वाली आध्यात्मिक धारा है।
उनकी लीलाएँ मधुर हैं, क्योंकि वे भक्ति को जागृत करती हैं।
उनकी करुणा मधुर है, क्योंकि वह दुःखों को दूर करती है।
उनका स्मरण परम आनन्द का शिखर है,
क्योंकि वह आत्मा को शाश्वत शांति की ओर ले जाता है।
जब देवताओं और असुरों ने अमृत प्राप्ति के लिए क्षीरसागर का मंथन किया,
तब सबसे पहले भयंकर हलाहल विष प्रकट हुआ।
उस विष में सम्पूर्ण सृष्टि को नष्ट कर देने की शक्ति थी।
तब लोक रक्षक भगवान शिव ने उस विष को अपने कंठ में धारण कर लिया और संसार की रक्षा की।
इसी कारण वे नीलकण्ठ कहलाए।
यह केवल एक पौराणिक घटना नहीं है;
यह उस दिव्य सत्य का प्रतीक है कि ईश्वर स्वयं संसार के दुःखों को अपने भीतर समाहित कर जीवों की रक्षा करते हैं।
शिव सर्वोच्च त्याग के स्वरूप हैं —
जो स्वयं कष्ट सहकर दूसरों को शांति प्रदान करते हैं।
“ॐ नमः शिवाय” पंचाक्षरी मंत्र
समस्त सृष्टि की मूल ध्वनि है।
यह मन को पवित्र करता है,
अहंकार को गलाता है,
और आत्मा को शिवत्व की ओर ले जाता है।
राजा भगीरथ ने अपने पितरों की मुक्ति के लिए कठोर तप किया और गंगा को पृथ्वी पर लाने का वर प्राप्त किया।
किन्तु गंगा का वेग इतना प्रचंड था कि पृथ्वी भय से कांप उठी।
तब भगवान शिव ने अपनी जटाओं में गंगा को धारण किया और धीरे-धीरे उसे पृथ्वी पर प्रवाहित किया।
इसलिए गंगा केवल एक नदी नहीं है;
वह शिव की करुणा की धारा है,
पापों का शुद्धिकरण है,
और दिव्य अनुग्रह का जीवंत प्रवाह है।
देवी पार्वती के प्रेम और तपस्या को स्वीकार कर,
भगवान शिव ने लोककल्याण हेतु उनसे विवाह किया।
उन्होंने अपने शरीर का आधा भाग देवी को समर्पित कर अर्धनारीश्वर रूप धारण किया।
यह रूप सृष्टि में स्त्री और पुरुष ऊर्जा के संतुलन का प्रतीक है।
शक्ति के बिना शिव निष्क्रिय चेतना हैं।
शिव के बिना शक्ति दिशाहीन ऊर्जा है।
दोनों के मिलन से ही सृष्टि पूर्ण होती है।
वे नाद शिव हैं — क्योंकि प्रत्येक ध्वनि में उनका नाद विद्यमान है।
वे वेद शिव हैं — क्योंकि सभी वेद उन्हीं का गान करते हैं।
वे नटराज हैं — क्योंकि सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड उनके दिव्य ताण्डव की लय पर नृत्य कर रहा है।
श्री मञ्जुनाथ की कथा
भक्ति का मार्गदर्शन है,
ज्ञान का दीपस्तम्भ है,
त्याग का आदर्श है,
और दिव्य प्रेम का सर्वोच्च स्वरूप है।
जो हृदय उनका स्मरण करता है, वह पवित्र हो जाता है।
जो जीवन उनके नाम का जप करता है, वह धन्य हो जाता है।
जो आत्मा उनकी कृपा का अनुभव करती है,
वह शाश्वत आनन्द और आध्यात्मिक पूर्णता के शिखर तक पहुँच जाती है।