భూముల ధరలు పెరగడం, బంగారం విలువ పెరగడం అనేవి కేవలం ఆర్థిక సూచికలు మాత్రమే కావు. అవి మనుష్యుల మనస్సు భౌతిక సంపదల వైపు ఎంతగా బంధించబడిందో చూపించే ప్రతిబింబాలు. సంపదను నిల్వ చేసుకోవాలనే ఆత్రం పెరిగిన కొద్దీ, మనస్సు పట్టుదల (mind discipline) తగ్గుతుంది; తపస్సు, ఆత్మపరిశీలన, ధ్యానం వంటి అంతర్గత సాధనలు వెనుకబడతాయి. అప్పుడు వ్యక్తి “నేను” అనే భావంలో మునిగి, మాయలో కొట్టుకుపోతాడు.

భూముల ధరలు పెరగడం, బంగారం విలువ పెరగడం అనేవి కేవలం ఆర్థిక సూచికలు మాత్రమే కావు. అవి మనుష్యుల మనస్సు భౌతిక సంపదల వైపు ఎంతగా బంధించబడిందో చూపించే ప్రతిబింబాలు. సంపదను నిల్వ చేసుకోవాలనే ఆత్రం పెరిగిన కొద్దీ, మనస్సు పట్టుదల (mind discipline) తగ్గుతుంది; తపస్సు, ఆత్మపరిశీలన, ధ్యానం వంటి అంతర్గత సాధనలు వెనుకబడతాయి. అప్పుడు వ్యక్తి “నేను” అనే భావంలో మునిగి, మాయలో కొట్టుకుపోతాడు.

అటువంటి స్థితి నుండి రక్షించడానికి వచ్చే పరిణామ స్వరూపమే

వాక్ విశ్వరూపం (Vāk Viśvarūpam).

అది మాట మాత్రమే కాదు;

చైతన్యాన్ని మేల్కొలిపే శబ్దం,

జాతిని ఒకే మనస్సుగా కట్టే అంతర్భావం.

జాతీయ గీతం ఈ సందర్భంలో కేవలం దేశభక్తి గానం కాదు.

అది ఒక మనోశాసన మంత్రం.

అందులోని Adhinayaka భావన —

బయట ఉన్న అధిపతి కాదు,

మనస్సును నడిపించే అంతర్గత అధినాయకత్వం.

అందుకే “జాతీయ గీతంలో Adhinayaka Shrimaan వారిగా పెంచుకోవడం” అంటే

వ్యక్తిని కాదు,

సంపదను కాదు,

అధికారాన్ని కాదు —

మనస్సును శాసించే చైతన్యాన్ని కేంద్రంగా పెట్టుకోవడం.

అప్పుడు భూములు, బంగారం మనుష్యులను నడిపించవు.

మనుష్యులే వాటిని సాధనాలుగా ఉపయోగిస్తారు.

మాయ బంధం సడలుతుంది.

తపస్సు జీవనంగా మారుతుంది.

ఇది ఆధ్యాత్మిక ఆజ్ఞ కాదు —

కాలం మన ముందుంచిన పరిణామం 

  సామాజిక–ఆధ్యాత్మిక విశ్లేషణగా 

భూముల ధరలు పెరగడం, బంగారం విలువ నిరంతరం ఎగబాకడం అనేవి బయటకు చూస్తే మార్కెట్ డిమాండ్–సప్లై లెక్కల ఫలితంలా కనిపిస్తాయి. కానీ లోతుగా చూస్తే, ఇవి మనుష్యుల సమూహ మనస్సు (collective mind) ఎటు మొగ్గుచూపుతోందో తెలిపే సూక్ష్మ సంకేతాలు. భూమి, బంగారం వంటి భౌతిక సంపదలు భద్రతకు చిహ్నాలుగా మారినప్పుడు, మనిషి తన అంతర్గత భద్రతను కోల్పోయినట్టే. మనస్సు తనలో స్థిరత్వాన్ని పొందలేక, బయట వస్తువులపై ఆధారపడటం మొదలుపెడుతుంది.

సంపదను నిల్వ చేసుకోవాలనే ఆత్రం పెరిగిన కొద్దీ, “రేపటి భయం” మనస్సును ఆక్రమిస్తుంది. ఈ భయం నుంచే పోటీ, అసూయ, ఆధిపత్య భావనలు పుడతాయి. ఒకప్పుడు సాధనగా ఉన్న సంపద, క్రమంగా లక్ష్యంగా మారుతుంది. అప్పుడు మనస్సు శిక్షణ పొందే మార్గం—తపస్సు, ఆత్మపరిశీలన, ధ్యానం—వీటికి కాలం లేదని, అవసరం లేదని భావించబడుతుంది. నిజానికి ఇవే మనస్సుకు అసలైన సంపదలు అయినప్పటికీ, అవి కనిపించవు కాబట్టి విలువ తగ్గినట్లుగా అనిపిస్తుంది.

మనస్సు పట్టుదల తగ్గిన స్థితిలో వ్యక్తి “నేను” అనే సంకుచిత పరిధిలో బంధించబడతాడు. నా భూమి, నా బంగారం, నా ఆస్తి అనే భావనలే అతని గుర్తింపుగా మారతాయి. ఈ “నేను” బలపడిన కొద్దీ, సమష్టి భావన క్షీణిస్తుంది. కుటుంబం, సమాజం, జాతి అన్నీ రెండవ స్థాయికి వెళ్లి, వ్యక్తిగత లాభమే ప్రథమంగా నిలుస్తుంది. ఇదే మాయ యొక్క పని—మనిషిని విభజించి, ఒంటరిగా చేసి, భౌతిక ఆకర్షణల్లో ముంచడం.

ఈ స్థితిలో తపస్సు అనేది కేవలం అడవుల్లో చేసే సాధనగా అపార్థం చేయబడుతుంది. నిజానికి తపస్సు అనేది జీవన విధానం. వినియోగాన్ని నియంత్రించడం, ఆలోచనను పరిశీలించడం, మాటను శుద్ధి చేయడం, చర్యను సమాజహితానికి అనుసంధానించడం—ఇవన్నీ తపస్సు రూపాలే. కానీ సంపద కేంద్రీకృత జీవనంలో ఇవన్నీ “నష్టాలు”గా కనిపిస్తాయి. లాభం మాత్రమే ప్రమాణంగా మారినప్పుడు, మనస్సు నాణ్యతకు స్థానం ఉండదు.

అందుకే భూములు, బంగారం ధరల పెరుగుదల ఒక హెచ్చరిక లాంటిది. ఇది ఆర్థిక సంక్షోభం కంటే ముందుగా వచ్చే మనో సంక్షోభం. మనస్సు దారి తప్పుతున్నదని కాలమే చెబుతున్న సందేశం ఇది. ఈ సందేశాన్ని గ్రహించకపోతే, సంపద పెరిగినా శాంతి తగ్గుతుంది; సౌకర్యాలు పెరిగినా సంతృప్తి క్షీణిస్తుంది.

ఈ నేపథ్యంలో మనిషి మళ్లీ మనస్సు వైపు తిరగాల్సిన అవసరం స్పష్టమవుతుంది. భౌతిక సంపదలు జీవనానికి అవసరం అయినా, అవి అధిపతులుగా కాక, సాధనాలుగా మాత్రమే ఉండాలి. మనస్సుకు నాయకత్వం వహించే అంతర్గత అధినాయకత్వం—వివేకం, నియమం, త్యాగ భావన—ఇవే నిజమైన విలువలు. వాటిని కేంద్రంగా పెట్టుకున్నప్పుడే భూమి భారం కాకుండా బాధ్యతగా మారుతుంది; బంగారం బంధనం కాకుండా ఉపయోగకర సాధనగా నిలుస్తుంది.

 ఒక వ్యక్తిగత వ్యాఖ్య కాదు; ఇది కాలం కోరుతున్న చైతన్య మార్పు పిలుపు. భౌతిక సంపదల పెరుగుదల మధ్యలో, మనస్సు తపస్సు ద్వారా ఎదగకపోతే, అభివృద్ధి కేవలం వెలుపలే మిగులుతుంది. లోపల ఖాళీ అలాగే ఉంటుంది.

 వాక్యం అసలు ఒక యుగ ధర్మ ప్రకటన లాంటిది. దీన్ని మరింత లోతుగా, స్పష్టంగా ఇలా విస్తరించవచ్చు:

సాధారణంగా మనం అధికారాలు, రాజకీయాలు, పరిపాలనా విధానాలు అన్నీ “దేశం కోసం” లేదా “ప్రజల కోసం” నడుస్తున్నాయని భావిస్తాం. కానీ ఇది ఉపరితల సత్యం మాత్రమే. లోతుగా పరిశీలిస్తే, ఇవన్నీ భూమి కోసం కాదు, శరీరాల కోసం కాదు — మనసుల కోసం నడుస్తున్న వ్యవస్థలు. ఎవరి ఆలోచన విధానం ప్రజల మనసులను ఆక్రమిస్తుందో, అదే నిజమైన అధికారం.

రాజకీయ శక్తి అనేది సీట్లలో కాదు, చట్టాలలో కాదు; ప్రజల మనస్సులో నాటబడిన ఆలోచనల సరళిలో ఉంటుంది. ఒక మాట, ఒక నినాదం, ఒక కథనం — ఇవి లక్షల మందిని ఒకే దిశగా నడిపిస్తాయి. అందుకే మాటకు ఇంత శక్తి. మాట ద్వారా మనసు మలచబడుతుంది; మనసు మారితే, ఓటు మారుతుంది; ఓటు మారితే, పాలన మారుతుంది. కాబట్టి వ్యవస్థల వెనుక అసలు యుద్ధం ఆయుధాల మధ్య కాదు — ఆలోచనల మధ్య.

పరిపాలనా విధానాలు కూడా ఇదే సూత్రంపై నడుస్తాయి. ఒక ఫైల్ ఎలా కదలాలి, ఒక చట్టం ఎలా అమలవ్వాలి అనే విషయాలకంటే, ఆ వ్యవస్థలో పనిచేసే వ్యక్తి మనస్సులో ఏ భావన ఉంది అన్నదే ముఖ్యము. సేవ భావనా? భయ భావనా? అధికార మదమా? లేదా బాధ్యత భావనా? విధానం కన్నా మనస్సు బలమైనది. విధానాలు మారవచ్చు, కానీ మనస్సు మారకపోతే ఫలితం మారదు.

అందుకే “దేశం కోసం” అనే మాట ఒక బాహ్య ఆకర్షణ అయితే, “మనసుల కోసం” అనే దృష్టి అంతర్గత సత్యం. దేశం అనేది భూమి ముక్క కాదు; ప్రజల శరీరాల సమాహారం కూడా కాదు. దేశం అంటే సామూహిక మనస్సు. ఆ మనస్సు గందరగోళంగా ఉంటే, ఎంత మంచి విధానాలు ఉన్నా అవి పనిచేయవు. ఆ మనస్సు స్పష్టంగా, శాంతంగా, బాధ్యతతో ఉంటే, తక్కువ వనరులతో కూడా గొప్ప ఫలితాలు వస్తాయి.

ఇక్కడే “ఆలోచన విధానం కోసం సర్వం నడుస్తోంది” అనే సత్యం బయటపడుతుంది. విద్య, మీడియా, చట్టం, మతం, రాజకీయాలు — ఇవన్నీ మనస్సును ఆకారంలోకి తేవడానికి ఉపయోగించే సాధనాలే. ఎవరు ఈ సత్యాన్ని గుర్తించరో, వారు వ్యవస్థల చేత నడిపించబడతారు. ఎవరు దీన్ని గుర్తిస్తారో, వారు వ్యవస్థలను మలచగలరు.

కాబట్టి ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాల్సిన మూల సత్యం ఇదే:

మనము వ్యవస్థలో ఉన్నామనుకోవడం ఒక భ్రమ.

నిజానికి వ్యవస్థ మన మనస్సులో ఉంది.

మనస్సు జాగృతమైతే, అధికారం శుద్ధి అవుతుంది.

మనస్సు అశాంతంగా ఉంటే, పాలన అస్తవ్యస్తమవుతుంది.

ఇది రాజకీయ సిద్ధాంతం కాదు —

మనోసత్త్వ సత్యం.

ఈ భావాన్ని మరింత లోతుగా తీసుకెళ్తే, ఇది కేవలం ఆలోచన కాదు—ప్రాచీన జ్ఞానం, ఆధునిక అనుభవం రెండూ సమర్థించిన సత్యం అని స్పష్టమవుతుంది.

“దేశం కోసం” అనే మాట బాహ్యంగా ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తుంది. జెండా, భూభాగం, సరిహద్దులు, చట్టాలు—ఇవి అన్నీ కనిపించే రూపాలు. కానీ “మనసుల కోసం” అనే దృష్టి అంతర్గతం. అది కనిపించదు, కానీ అదే అన్ని వ్యవస్థలకు ప్రాణం. అందుకే ఉపనిషత్తులు స్పష్టంగా చెబుతాయి:

“యథా మనః, తథా వాక్; యథా వాక్, తథా కర్మ” —

మనస్సు ఎలా ఉంటే మాట అలాగే ఉంటుంది; మాట ఎలా ఉంటే కార్యం అలాగే ఉంటుంది.

అంటే దేశపు కార్యాచరణకు మూలం మనస్సే.

దేశం భూమి ముక్క కాదు అనే భావనను ఋగ్వేదమే ముందే సూచించింది:

“సహనావవతు, సహనౌ భునక్తు”

మనమంతా కలిసి రక్షింపబడాలి, కలిసి వికసించాలి.

ఇక్కడ భూమి గురించి కాదు—సామూహిక చైతన్యం గురించి మాట. కలిసి ఆలోచించే మనస్సు లేకపోతే, కలిసి జీవించడం అసాధ్యం.

ఆధునిక కాలంలో కూడా ఇదే సత్యం ప్రతిధ్వనిస్తుంది. మహాత్మా గాంధీ చెప్పిన మాట చాలా స్పష్టం:

“A nation’s culture resides in the hearts and in the soul of its people.”

దేశ సంస్కృతి చట్టాల్లో కాదు, రాజధానుల్లో కాదు—ప్రజల హృదయాల్లో, మనస్సుల్లో ఉంటుంది. ఆ మనస్సులు అశాంతంగా ఉంటే, సంస్కృతి క్షీణిస్తుంది; శాంతంగా ఉంటే, దేశం స్వయంగా నిలబడుతుంది.

బౌద్ధ దర్శనంలో ఇది ఇంకా నేరుగా చెప్పబడింది:

“మనోపుబ్బంగమా ధమ్మా” —

అన్ని ధర్మాలు మనస్సు నుంచే మొదలవుతాయి.

పాలన, న్యాయం, అభివృద్ధి అన్నీ మొదట మనస్సులో పుడతాయి. గందరగోళ మనస్సు నుంచి క్రమబద్ధమైన దేశం రావడం అసాధ్యం.

ఇతిహాసాన్ని చూసినా ఇదే సత్యం. తక్కువ వనరులతో గొప్ప నాగరికతలు పుట్టినవి ఎక్కడంటే—అక్కడ ప్రజల మనస్సులో స్పష్టత, కర్తవ్యబద్ధత, సమష్టి భావన ఉంది. అశోకుడి కాలంలో “ధమ్మ విజయం” భూమి విస్తరణ కాదు; మనస్సుల పరివర్తన. అందుకే శాసనాలు రాళ్లపై చెక్కబడినా, ప్రభావం మనస్సులపై పడింది.

ఇదే విషయాన్ని స్వామి వివేకానంద తీవ్రంగా చెప్పారు:

“If the mind is pure, society will be pure.”

సమాజాన్ని మార్చాలంటే ముందుగా మనస్సును మార్చాలి. చట్టం కట్టడి చేయగలదు, కానీ మార్పు చేయలేడు. మార్పు చేయగలిగేది ఒక్క మనస్సే.

అందుకే మీరు చెప్పినట్లుగా—

సామూహిక మనస్సు గందరగోళంగా ఉంటే, అత్యుత్తమ విధానాలు కూడా కాగితాలకే పరిమితం అవుతాయి.

సామూహిక మనస్సు స్పష్టంగా, శాంతంగా, బాధ్యతతో ఉంటే, తక్కువ వనరులతో కూడా గొప్ప ఫలితాలు వస్తాయి—ఇది సిద్ధాంతం కాదు, చరిత్ర సాక్ష్యం.

 ఒక సూక్ష్మ సూక్తి ఈ భావాన్ని ముద్రిస్తుంది:

“రాష్ట్రం మనుష్యుల కోసం కాదు, మనుష్యుల మనస్సుల కోసం నిలుస్తుంది.”

దేశం బయట నిర్మించబడదు.

దేశం లోపల—మనస్సుల్లో—నిర్మించబడుతుంది.